अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले टाइमको जलवायु सूचीमा

२४ कात्तिक, काठमाडौं ।

नेपालका अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले प्रसिद्ध अन्तर्राष्ट्रिय पत्रिका ‘टाइम’ (TIME) ले सार्वजनिक गरेको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी विश्वका १०० प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूको सूचीमा समेटिएका छन्। टाइम म्यागजिनले जलवायु परिवर्तनको बढ्दो जोखिमसँग जुध्न, स्रोत साधनको प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्न तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय प्रणालीमा सुधारको एजेन्डा अघि सारेको भन्दै उनलाई यो प्रतिष्ठित सूचीमा समावेश गरेको हो। विशेषगरी भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको भीषण बाढी र पहिरोपछि जलवायु न्यायका पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा उनले खेलेको सशक्त भूमिकाको कदर गर्दै टाइमले यो मान्यता दिएको हो।

टाइम म्यागजिनले हरेक वर्ष जलवायु परिवर्तनका क्षेत्रमा विश्वभर निर्णायक प्रभाव पार्ने नेता, नीतिनिर्माता, उद्यमी र अभियन्ताहरूलाई समेटेर यस्तो सूची प्रकाशित गर्दै आएको छ। सूचीमा वाग्लेको समावेशीताले अल्पविकसित तथा जलवायु जोखिममा रहेका मुलुकहरूको आवाजलाई विश्वमञ्चमा थप स्थापित गर्न सघाउ पुर्‍याएको विश्लेषण गरिएको छ। नेपालजस्ता नगण्य कार्बन उत्सर्जन गर्ने तर जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिम झेल्दै आएका राष्ट्रहरूका लागि वैदेशिक सहायता होइन, जलवायु न्यायका रूपमा वित्तीय अनुदान प्राप्त हुनुपर्छ भन्ने वाग्लेको अडानलाई टाइमले विशेष रूपमा उल्लेख गरेको छ।

भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीपछि प्रभावित क्षेत्रको पुनरुत्थान र दीर्घकालीन भौतिक पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक स्रोत जुटाउन अर्थमन्त्री वाग्लेले अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूसँग निरन्तर संवाद गर्दै आएका छन्। बहुपक्षीय विकास बैंकहरू तथा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका जलवायु मञ्चहरूमा उनले प्रस्तुत गरेको अवधारणाले नेपालको प्राकृतिक विपद् र जलवायुजन्य क्षतिलाई विश्वव्यापी ध्यानाकर्षणको विषय बनाएको थियो। उनले ऋणका रूपमा उपलब्ध गराइने जलवायु वित्तले साना र गरिब देशहरूलाई थप ऋणको भारमा पार्ने भएकाले प्रत्यक्ष अनुदान र क्षतिपूर्ति कोषको प्रभावकारी सञ्चालनमा जोड दिँदै आएका छन्।

पेसाले प्रतिष्ठित अर्थशास्त्री समेत रहेका डा. वाग्लेले अर्थतन्त्र र वातावरणबीचको सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउन हरित अर्थतन्त्र (ग्रीन इकोनोमी) को मोडल अपनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन्। नेपालको वित्त मन्त्रालयको नेतृत्व सम्हालेदेखि नै उनले बजेट र नीतिगत व्यवस्थामार्फत दिगो विकासका लक्ष्य हासिल गर्न तथा जलवायु अनुकूलनका कार्यक्रमहरूमा बजेट बढाउन पहल गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संरचनाहरू साना देशका आवश्यकता सम्बोधन गर्न असमर्थ रहेको भन्दै उनले विश्व बैंक र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष जस्ता संस्थाहरूको संरचनात्मक सुधारको वकालत समेत गर्दै आएका छन्।

जलवायु परिवर्तनका कारण हिमताल विस्फोटको जोखिम, अप्रत्यासित भारी वर्षा, खडेरी र बाढीपहिरोजस्ता विपद्को सामना गरिरहेको नेपालका लागि टाइमको यो सूचीमा राष्ट्रिय नेतृत्वको उपस्थिति महत्वपूर्ण मानिएको छ। यसअघि पनि नेपालका विभिन्न अभियन्ता तथा व्यक्तित्वहरू टाइमको विभिन्न सूचीमा अटाएका भए तापनि बहालवाला अर्थमन्त्रीले जलवायु नीतिको नेतृत्वकर्ताका रूपमा यो स्थान पाउनुलाई राजनीतिक तथा कूटनीतिक वृत्तमा विशेष चासोका साथ हेरिएको छ। यसले आगामी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जलवायु सम्मेलनहरूमा नेपालको बार्गेनिङ क्षमतालाई थप बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

समग्रमा, अर्थमन्त्री वाग्लेको यो मान्यता केवल व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र नभई जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष मारमा परेका साना तथा भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरूको अधिकारका लागि गरिएको ऐक्यबद्धताको प्रतिविम्ब हो। आगामी दिनहरूमा नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उठाउँदै आएका जलवायु न्यायका मागहरूलाई व्यवहारमा उतार्न र आन्तरिक रूपमा दिगो तथा पूर्वतयारीयुक्त पूर्वाधार विकास गर्न यसले सकारात्मक दबाब सिर्जना गर्नेछ।