जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष: राजनीतिक रूपान्तरण र सुशासन

२३ भदौ, काठमाडौं ।

नेपालमा सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सामाजिक स्वतन्त्रताको माग गर्दै युवा पुस्ताले सुरु गरेको ऐतिहासिक जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष पूरा भएको छ। भदौ २३ गते काठमाडौँलगायत देशका प्रमुख शहरहरूमा स्वतःस्फूर्त रूपमा सडकमा उत्रिएका युवाहरूको अभूतपूर्व विद्रोहले मुलुकको परम्परागत राजनीतिक परिदृश्यलाई पूर्ण रूपमा फेरिदिएको थियो। तत्कालीन सरकारले अचानक २६ वटा सामाजिक सञ्जाल तथा डिजिटल प्लेटफर्महरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि आक्रोशित बनेका नयाँ पुस्ताका युवाहरूले देशमा व्याप्त बेथिति र राजनीतिक सिन्डिकेटविरुद्ध सशक्त आवाज उठाएका थिए।

युवाहरूले सञ्चालन गरेको सो विद्रोह केवल सामाजिक सञ्जालको प्रतिबन्ध फुकुवा गराउनमा मात्र सीमित रहेन। यसले दशकौँदेखि जरा गाडेर बसेको भ्रष्टाचार, नातावाद, फितलो प्रशासन र पुराना राजनीतिक दलहरूको एकाधिकारमाथि सिधा प्रहार गरेको थियो। छोटो समयमै देशव्यापी रूप लिएको उक्त जेनजी आन्दोलनका कारण तत्कालीन राजनीतिक नेतृत्वले ठूलो दबाबको सामना गर्नुपर्यो भने मुलुकको सत्ता समीकरण र नीतिगत प्राथमिकतामा समेत व्यापक उलटपुलट आयो।

आन्दोलनको एक वर्ष बितिसक्दा पनि यसले सिर्जना गरेको तरङ्ग र नागरिक चेतना अझै उत्तिकै ताजा देखिन्छ। आन्दोलनपछि विकसित राजनीतिक परिस्थितिमा वैकल्पिक शक्ति र नयाँ नेतृत्वप्रति सर्वसाधारणको विश्वास अभिवृद्धि भएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको ठहर छ। खासगरी काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन्द्र शाह (बालेन) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) जस्ता नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूप्रति आम नागरिक र युवा पुस्ताको भरोसा कायमै रहेको देखिन्छ।

यद्यपि, आन्दोलनले उठाएका सुशासन र प्रणालीगत सुधारका प्रमुख मुद्दाहरू पूर्ण रूपमा सम्बोधन हुन अझै बाँकी रहेको टिप्पणीहरू भइरहेका छन्। पुराना दलहरूले आफ्ना कार्यशैली सुधार्ने प्रतिबद्धता जनाए पनि व्यवहारमा अपेक्षाकृत परिवर्तन आउन नसकेको भन्दै युवा पुस्तामा निराशा र सतर्कता दुवै कायम छ। यसैले गर्दा युवाहरूले आफ्ना मागहरू पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन नभएसम्म रचनात्मक दबाब जारी राख्ने रणनीति अख्तियार गरेका छन्।

नेपालको आधुनिक इतिहासमा नयाँ मानक स्थापित गरेको यो विद्रोहले राज्य संयन्त्रलाई जनताप्रति उत्तरदायी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। युवाहरू केवल डिजिटल दुनियाँमा मात्र सीमित छैनन्, बरु देशको नीति निर्माण र राजनीतिक दिशा निर्धारणमा निर्णायक भूमिका खेल्न सक्षम छन् भन्ने सन्देश यसले स्पष्ट रूपमा दिएको छ।

समग्रमा, एक वर्षअघि भदौ २३ मा उठेको युवा विद्रोहले नेपाली राजनीतिमा युगान्तकारी मोड ल्याएको छ। राजनीतिक परिवर्तनसँगै नागरिकहरूले अब द्रुत विकास, रोजगारी सिर्जना र भ्रष्टाचारमुक्त शासन व्यवस्थाको स्पष्ट अनुभूति गर्न चाहेका छन्। आगामी दिनमा युवा पुस्ताको यो सचेत पहरेदारीले नेपाललाई कस्तो दिशामा लैजान्छ भन्ने कुरा राज्यको भावी नीति र नेतृत्वको कार्यशैलीमा निर्भर रहनेछ।