बाढीबाट बचेका शिवको कथा: भेलबाट उम्किएर पाए नयाँ जीवन

भदौ १७, काठमाडौं ।

काठमाडौँ — भयानक प्राकृतिक विपत्तिका बेला आउने उर्लंदो नदीको भेलबाट जीवन जोगाउन सफल भएका शिवको भोगाइ कुनै चमत्कारभन्दा कम छैन। अविरल वर्षाका कारण आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोमा परेर मृत्युको मुखमा पुगेका शिवले अदम्य साहस र समयमै भएको उद्धारका कारण नयाँ जीवन प्राप्त गरेका छन्। बाढीबाट बचेका शिवको कथा अहिले धेरैका लागि आशा र जीवित रहने जीवटताको प्रतीक बनेको छ। “अहिले त मेरो नयाँ जुनी सुरु भएजस्तो लाग्छ, एकपटक मरेर फेरि बाँचेको अनुभूति भइरहेको छ,” उनले आफ्नो कहालीलाग्दो अनुभव सुनाउँदै भने।

विपत्तिको त्यो कालो दिन सम्झँदै शिव बताउँछन् कि पानीको सतह एकाएक बढेर वरपरका बस्तीहरू डुबानमा पर्न थालेका थिए। पहाडबाट खसेको पहिरो र नदीको भीषण भेलले क्षणभरमै सबै कुरा बगाउन थालेपछि उनी र अन्य स्थानीय बासिन्दाहरू सुरक्षित स्थानको खोजिमा भौँतारिएका थिए। आँखै अगाडि घरपालुवा जनावर, घरटहरा र रूखहरू बग्दै गरेको देख्दा बाँच्ने आशा लगभग मरिसकेको थियो। तर, विषम परिस्थितिको सामना गर्दै शिवले आफूलाई रूखको हाँगा र अग्लो भागमा अड्याउन सफल भए, जसले उनलाई बग्नबाट जोगाएको थियो।

नदीको बहाव अझ तीव्र हुँदै जाँदा र वरपरको वातावरण भयावह बन्दै जाँदा उद्धार टोलीको उपस्थिति उनका लागि वरदान सावित भयो। स्थानीय बासिन्दा, सुरक्षाकर्मी र उद्धारकर्ताहरूको घण्टौँको कठिन प्रयासपछि शिवलाई सकुशल उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याइएको थियो। बाढीको भेलमा हराएका वा फसेका अन्य मानिसहरूको खोजी अझै जारी रहेको भए पनि शिवको उद्धारले विपत्मा परेका अन्य व्यक्तिहरूमा पनि नयाँ किरण जगाएको छ। प्राथमिक उपचारपछि उनको स्वास्थ्य स्थिति अहिले सामान्य रहेको छ।

विपत्तिबाट ज्यान जोगाउन सफल भए पनि शिव र उनीजस्ता धेरै पीडितहरूको जीवन सामान्य बन्न अझै लामो समय लाग्ने देखिएको छ। सर्वस्व गुमाएका प्रभावित परिवारहरू अहिले अस्थायी शिविर र राहत केन्द्रहरूमा आश्रय लिइरहेका छन्। गाँस, बास र कपासको समस्या एकातिर छ भने अर्कोतिर विपत्तिको मानसपटलमा परेको मनोवैज्ञानिक असर झनै गहिरो छ। शिव भन्छन्, “सम्पत्ति त फेरि कमाउन सकिएला, तर ज्यान जोगिनु नै ठूलो कुरा रहेछ। यद्यपि, भविष्यको अनिश्चितताले सधैँ सताइरहन्छ।”

नेपालमा प्रत्येक वर्ष मनसुनको समयमा आउने बाढी, पहिरो र डुबानका कारण ठूलो जनधनको क्षति हुने गरेको छ। भौगोलिक बनावट र जलवायु परिवर्तनका असरहरूका कारण यस्ता प्राकृतिक विपत्तिहरू झनै भयावह बन्दै गएका छन्। पूर्वसूचना प्रणालीको अभाव र कमजोर पूर्वाधारका कारण सामान्य वर्षामा पनि सर्वसाधारणले ठूलो कष्ट भोग्नुपरेको छ। शिवको यो घटनाले पनि विपद् व्यवस्थापन र पूर्वतयारीको महत्त्वलाई पुनः उजागर गरेको छ।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सरकार तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले राहत र पुनस्थापनाका कार्यहरू तीव्र पारेका छन्। यद्यपि, पीडितहरूसम्म पर्याप्त र प्रभावकारी राहत पुग्न नसकेको गुनासोहरू पनि आइरहेका छन्। विज्ञहरूका अनुसार विपद्पछि मात्र उद्धार र राहतमा ध्यान दिनुको साटो विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि ठोस नीति र दीर्घकालीन योजना निर्माण गर्न आवश्यक छ। नदी किनारका बस्तीहरूको स्थानान्तरण र जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूको पहिचान गरी पूर्वसतर्कता अपनाउनु नै भावी क्षति कम गर्ने प्रमुख उपाय हो।

जीवन र मृत्युको दोसाँधबाट फर्केर नयाँ जीवन पाएका शिव अहिले आफ्ना बाँकी दिनहरूलाई सकारात्मक रूपमा जिउने प्रयासमा छन्। बाढीको भेलबाट बचेका शिवको यो कथा केवल एउटा व्यक्तिको भोगाइ मात्र नभई विपत्तिसँग लड्ने मानव साहसको उदाहरण पनि हो। यस्ता घटनाहरूले हामीलाई प्रकृतिप्रतिको सचेतना र विपद् व्यवस्थापनको पूर्वतयारीप्रति सधैँ सजग रहन प्रेरित गरिरहन्छन्।