बाढी प्रभावित क्षेत्रमा संक्रामक रोगको जोखिम

११ भदौ, काठमाडौं ।

भोटेकोशी लगायतका नदीहरूमा आएको भीषण बाढीका कारण मध्य पहाडी तथा भित्री मधेसका जिल्लाहरू प्रभावित भइरहेका बेला बाढी प्रभावित क्षेत्र मा संक्रामक रोगको जोखिम तीव्र रूपमा बढेको छ। बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनलगायतका जिल्लाहरूमा जनजीवन अस्तव्यस्त बनाएको छ। बाढीपहिरोका कारण खानेपानीका मुख्य स्रोतहरू नष्ट वा दूषित भएकाले खानेकुराभन्दा पनि सुरक्षित पिउने पानीको अभाव सबैभन्दा ठूलो स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ।

बाढीको प्रभाव नुवाकोटको विदुर नगरपालिकालगायत भोटेकोशी र त्यसका सहायक नदी तटीय क्षेत्रहरूमा प्रत्यक्ष रूपमा देखिएको छ। नदीहरूमा पानीको बहाव उच्च भएसँगै तटीय बस्तीहरू कटान र डुबानको जोखिममा परेका छन्। स्थानीय प्रशासन तथा स्थलगत विवरणहरूका अनुसार बाढीले खानेपानीका पाइपलाइन फुटाउने, कुवा तथा मुहानहरू पुरिदिने र ढल मिसिने समस्या सिर्जना गरेको छ। यसले गर्दा विस्थापित तथा प्रभावित परिवारहरू सुरक्षित पिउने पानी पाउनबाट वञ्चित भएका छन्।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार बाढीपहिरोको समयमा शुद्ध खानेपानीको अभाव हुनु नै संक्रामक रोग फैलिनुको मुख्य कारण बन्ने गर्दछ। दूषित पानीका कारण झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, जण्डिस र विषम ज्वरो जस्ता जलजन्य रोगहरू तीव्र रूपमा फैलिने खतरा रहन्छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सरसफाइको कमी र ढलको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्दा भाइरस तथा जीवाणुहरूको सङ्क्रमण झनै बढ्ने गर्छ।

यस्तो संकटपूर्ण अवस्थामा स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्। बाढीको बेला पिउने पानीलाई कम्तीमा पाँच मिनेटसम्म मज्जाले उमालेर मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ। उमाल्न सम्भव नभएमा पियुष वा क्लोरिन ट्याब्लेट जस्ता पानी शुद्धीकरण गर्ने औषधिहरूको प्रयोग गर्नु अनिवार्य मानिन्छ। यसका साथै, बाढीको पानीले भिजेका वा दूषित भएका खाद्यवस्तुहरूको सेवन नगर्न र बासी तथा सडेगलेका खानेकुराबाट टाढा रहन सुझाव दिइएको छ।

व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनु पनि महामारीबाट बच्ने प्रभावकारी उपाय हो। खाना खानुअघि र शौचालय प्रयोग गरेपछि साबुनपानीले राम्ररी हात धुनु पर्छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा अस्थायी शिविरहरूमा बसेका मानिसहरूले खुला ठाउँमा दिसापिसाब गर्न छाडेर अस्थायी वा उपलब्ध सुरक्षित शौचालयको मात्र प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ। बालबालिका, गर्भवती महिला र वृद्धवृद्धाहरू संक्रामक रोगको उच्च जोखिममा हुने भएकाले उनीहरूको स्वास्थ्य र खानपानमा थप ध्यान दिनु आवश्यक छ।

विपदको यस घडीमा स्थानीय सरकार, स्वास्थ्य संस्था र राहत टोलीहरूको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। प्रभावित क्षेत्रहरूमा तत्काल शुद्ध खानेपानीको वैकल्पिक व्यवस्था, शुद्धीकरण किट वितरण र स्वास्थ्य शिविरहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। सम्भावित रोगको प्रकोप रोकथामका लागि बेलैमा औषधि तथा स्वास्थ्यकर्मीको टोली परिचालन नगरिए बाढीपछिको महामारीले थप भयावह रूप लिन सक्ने चेतावनी प्राविधिकहरूले दिएका छन्।