भदौ २४ को आन्दोलन र यसको राजनीतिक प्रभाव

२५ भदौ, काठमाडौं ।

भदौ २४ को आन्दोलन नेपाली राजनीतिक इतिहासमा एउटा यस्तो मोडका रूपमा दर्ज छ, जसले तत्कालीन समयमा युवा पुस्ताको अभूतपूर्व जागरण र असन्तोषलाई सडकमा ल्याएको थियो। भदौ २३ गतेको मध्यदिनपछि सुरु भएको नवयुवाहरूको यस स्वतःस्फूर्त प्रदर्शनले देशको राजनीतिक दिशा परिवर्तन गर्ने संकेत गरेको भए पनि पछिल्ला घटनाक्रमले यसलाई केवल एउटा सामान्य राजनीतिक घटना मात्र नभई इतिहासकै जटिल र रहस्यमय अध्यायका रूपमा उभ्याएका छन्।

आन्दोलनको सुरुवातमा युवाहरूको निष्ठा, परिवर्तनप्रतिको तीव्र चाहना र देशमा सुशासन कायम गर्ने अठोट प्रष्ट देखिन्थ्यो। तर, समयक्रमसँगै सो जनउभारलाई विभिन्न राजनीतिक शक्तिहरूले आफ्नो अनुकूलतामा प्रयोग गरेको र पछि मुख्य नेतृत्व नै अन्य रहस्यमय पात्रहरूको हातमा पुगेको टिप्पणीहरू विश्लेषकहरूले गर्दै आएका छन्। यसरी युवाहरूको पसिना र बलिदानमा निर्मित आन्दोलन कसरी अन्य दिशामा मोडियो भन्ने विषय आज पनि राजनीतिक वृत्तमा गम्भीर चर्चाको विषय बनेको छ।

राजनीतिक नेतृत्वको आचरण र आजको यथार्थलाई नियाल्दा, तत्कालीन समयमा आन्दोलनको जगमा टेकेर शक्तिमा पुग्न सफल पात्रहरू हाल राज्यका महत्त्वपूर्ण ओहोदामा आसीन छन्। तर, ती व्यक्तिहरूको वर्तमान अभिव्यक्ति, आचरण र व्यवहारले कस्तो लोकतान्त्रिक संस्कृति निर्माण गरिरहेको छ भन्ने गम्भीर प्रश्न खडा भएको छ। जनताका मौलिक आकांक्षा पूरा गर्नुको साटो सत्ता र शक्तिको होडबाजीमा लिप्त हुनुले इतिहासका ती महत्त्वपूर्ण क्षणहरूप्रति नै द्विविधा सिर्जना गरिदिएको छ।

लोकतन्त्रको सुदृढीकरणका लागि इतिहासका यस्ता पानाहरूको निष्पक्ष अध्ययन र समीक्षा हुनु अत्यावश्यक मानिन्छ। कुनै पनि सामाजिक विद्रोह वा युवा आन्दोलनलाई व्यक्तिगत वा दलीय स्वार्थका लागि प्रयोग गरिनुले दीर्घकालीन रूपमा लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई नै कमजोर बनाउँछ। यस सन्दर्भमा तत्कालीन युवाहरूको योगदानलाई सम्मान गर्दै त्यस बखत भएका गल्ती र विचलनहरूको इमानदार समीक्षा हुनुपर्ने आवाज बलियो बन्दै गएको छ।

आजको युवा पुस्ताले पनि विगतका यी घटनाक्रमहरूबाट गम्भीर पाठ सिक्न जरुरी देखिएको छ। सडक आन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धिहरूलाई नीतिगत रूपमा संस्थागत गर्न नसक्दा कसरी मूल एजेन्डा ओझेलमा पर्छन् भन्ने उदाहरण यस घटनाले प्रस्तुत गरेको छ। तसर्थ, आगामी दिनमा हुने जुनसुकै नागरिक खबरदारीमा स्पष्ट खाका, निष्ठावान् नेतृत्व र निरन्तर सचेतता हुनु अनिवार्य शर्त बनेको छ।

निष्कर्षमा, भदौ २४ को आन्दोलन केवल विगतको एउटा सम्झना मात्र नभएर वर्तमान नेपाली राजनीतिको ऐना पनि हो। राजनीतिक नेतृत्वमा पुगेका पात्रहरूले लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यताको परिपालना गर्दै जनभावना अनुसार काम नगरेसम्म इतिहासका यी रहस्यमय अध्यायहरूले सत्ता र नेतृत्वलाई निरन्तर प्रश्न सोधिरहने छन्।