विदेशी मुद्राको विनिमय दर: डलर र युरोको आजको भाव

५ असोज, काठमाडौं ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर निर्धारण गरेको छ, जस अनुसार प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राहरूको खरिद तथा बिक्री दर नयाँ बिन्दुमा तोकिएको छ। केन्द्रीय बैंकले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरण अनुसार आज अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५३ रुपैयाँ १० पैसा र बिक्रीदर १५३ रुपैयाँ ७० पैसा कायम भएको छ। विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा आउने यस्तो उतारचढावले नेपालको वैदेशिक व्यापार, अध्ययन तथा भ्रमणका लागि बाहिरिने रकम र विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पठाउने रेमिट्यान्समा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्दछ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार युरोपियन युरोको मूल्यमा पनि नयाँ दर कायम भएको छ। आज युरो एकको खरिददर १७५ रुपैयाँ ८२ पैसा र बिक्रीदर १७६ रुपैयाँ ५१ पैसा निर्धारण गरिएको छ। त्यसैगरी युके पाउन्ड स्ट्रलिङ, अष्ट्रेलियन डलरलगायतका अन्य प्रमुख पश्चिमी मुद्राहरूको विनिमयदरमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारको प्रभाव देखिएको छ। खाडी मुलुकहरूमा कार्यरत नेपाली श्रमिकहरूका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने कतारी रियाल, साउदी रियाल र युएई दिरामको दरसमेत सोही अनुसार अद्यावधिक गरिएको केन्द्रीय बैंकले जनाएको छ।

नेपालमा विदेशी मुद्राको आधिकारिक विनिमय दर निर्धारण गर्ने जिम्मेवारी नेपाल राष्ट्र बैंकको हो। केन्द्रीय बैंकले दैनिक रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा बजारको अवस्था, डलरको माग तथा आपूर्ति र भारतीय रुपैयाँसँगको स्थिर विनिमय दरलाई आधार मानेर यो दर तय गर्दछ। वाणिज्य बैंकहरूले भने सर्वसाधारण र व्यवसायीहरूलाई मुद्रा सटही सुविधा प्रदान गर्दा राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमाभित्र रहेर केही पैसा फरक दर कायम गर्न सक्ने व्यवस्था रहेको छ।

अमेरिकी डलरको मूल्य बलियो हुँदा नेपाली अर्थतन्त्रमा बहुआयमिक असर पर्ने गर्दछ। एकातिर विदेशबाट आयात गरिने खाद्यान्न, इन्धन, इलेक्ट्रोनिक्स तथा मेसिनरी वस्तुहरूको लागत बढ्न गई स्वदेशी बजारमा महँगी बढ्ने जोखिम हुन्छ भने अर्कोतिर वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरूले पठाउने रेमिट्यान्सको नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरित मूल्य बढ्न पुग्छ। यसका साथै निर्यातकर्ताहरू र विदेशी पर्यटक आकर्षित गर्ने पर्यटन व्यवसायीहरूका लागि डलरको उच्च दर लाभदायक मानिन्छ।

नेपाली रुपैयाँको भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमय दर (पेग्ड सिस्टम) रहेकाले भारतीय रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर वा बलियो हुँदा त्यसको सोझो असर नेपाली रुपैयाँमा पनि पर्छ। पछिल्लो समय विश्वव्यापी रूपमा आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता, इन्धनको मूल्यमा भएको फेरबदल र अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेडेरल रिजर्भ) को मौद्रिक नीतिका कारण डलर बलियो बन्दै गएको अर्थशास्त्रीहरूको विश्लेषण छ।

केन्द्रीय बैंकले सर्वसाधारण तथा व्यवसायीहरूलाई मुद्रा सटही गर्दा वा वैदेशिक कारोबार गर्दा दैनिक रूपमा प्रकाशित हुने आधिकारिक विनिमय दरलाई ध्यानमा राख्न आग्रह गरेको छ। विशेषगरी वैदेशिक अध्ययनमा जाने विद्यार्थी, भ्रमणमा जाने पर्यटक र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा संलग्न आयातकर्ता-निर्यातकर्ताहरूका लागि अद्यावधिक विनिमय दरको जानकारी लिनु अनिवार्य मानिन्छ।