दसैँमा मुटुको हेरचाह कसरी गर्ने? विशेषज्ञको टिप्स

३१ असोज, काठमाडौं ।

दसैँमा मुटुको हेरचाह कसरी गर्ने भन्ने विषय यतिबेला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा सर्वसाधारणका लागि निकै महत्त्वपूर्ण बनेको छ। बडादसैँजस्ता ठूला चाडपर्वको समयमा अस्वाभाविक खानपान, अत्यधिक मासुजन्य परिकारको सेवन, मदिरा तथा धुम्रपानको प्रयोग र शारीरिक निष्क्रियताका कारण मुटुरोगी तथा आम नागरिकको स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम निम्तन सक्ने चेतावनी वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञहरूले दिएका छन्। चाडपर्वको खुसीयालीसँगै आफ्नो स्वास्थ्य स्थितिप्रति सचेत रहँदै खानपान र जीवनशैलीमा सन्तुलन कायम राख्न चिकित्सकहरूले विशेष आग्रह गरेका छन्।

विजयादशमीका अवसरमा नेपाली समाजमा बोका, राँगा, खसी र कुखुराको मासुका विभिन्न परिकार बनाएर खाने परम्परा रहेको छ। वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. लम्सालका अनुसार चाडबाडका बेला लगातार रातो मासु (रेड मिट) को अत्यधिक सेवन गर्नाले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोलको मात्रा तीव्र रूपमा बढ्न जान्छ। यसले गर्दा रक्तनलीहरू साँघुरिने, उच्च रक्तचाप हुने र हृदयाघात (हार्ट अट्याक) को सम्भावना ह्वात्तै बढ्ने गर्छ। विशेषगरी पहिले नै उच्च रक्तचाप, मधुमेह वा मुटुको समस्या भएका बिरामीहरूले मासुका चिल्लो, पिरो र मसालेदार परिकारबाट टाढै रहनुपर्छ।

चाडपर्वका बेला मासुका परिकारसँगै मदिरा र धुम्रपानको प्रयोग अत्यधिक मात्रामा हुने गर्दछ। चिकित्सकहरूका अनुसार मदिरा र सुर्तीजन्य पदार्थले मुटुको धड्कन असामान्य बनाउने, रक्तचाप बढाउने र मुटुको मांसपेशीलाई कमजोर बनाउने गर्दछ। चाडबाडको रमाइलो गर्ने बहानामा अत्यधिक मदिरा सेवन गर्दा मुटुको चाल बिग्रेर आकस्मिक रूपमा अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने स्थिति आउन सक्छ। त्यसैले दसैँको रमाइलोमा मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग पूर्ण रूपमा त्याग्नु वा निकै नियन्त्रण गर्नु बुद्धिमानी हुने स्वास्थ्यकर्मीहरूको सुझाव छ।

मुटुलाई स्वस्थ राख्नका लागि चाडबाडको समयमा पनि खानपानमा मासुको सट्टा हरियो सागपात, ताजा फलफूल र फाइबरयुक्त खानालाई पर्याप्त मात्रामा समावेश गर्नुपर्छ। मासु पकाउँदा धेरै तेल, घिउ वा अजीवमोटो जस्ता हानीकारक तत्वहरूको प्रयोग घटाउनुपर्छ। मासुका परिकारलाई धेरै तेलमा तार्नुभन्दा उबालेर वा थोरै तेलमा भुटेर खानु स्वास्थ्यका लागि तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छ। यसका साथै, शरीरलाई आवश्यक मात्रामा प्रशस्त पानी पिउने र प्रसोधित तथा प्याकेटका खानपिनबाट बच्नुपर्छ।

दसैँका बेला नियमित औषधि सेवन गरिरहेका बिरामीहरूले लापरवाही गर्ने गरेको पाइएको छ। चाडबाडको धपेडी वा खानपानको रमाइलोमा धेरैजसो मुटुरोगी तथा उच्च रक्तचापका बिरामीहरूले समयमै औषधि खान बिर्सने गर्छन्। वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. लम्सालका अनुसार औषधि छुटाउनाले नियन्त्रणमा रहेको रक्तचाप वा सुगर एक्कासी बढेर जटिल स्वास्थ्य समस्या उत्पन्न हुन सक्छ। त्यसैले चिकित्सकले सिफारिस गरेका नियमित औषधिहरू तोकिएको समयमै नियमित रूपमा सेवन गरिरहनु अत्यावश्यक हुन्छ।

खानपानका साथै शारीरिक गतिविधि र पर्याप्त निद्रा पनि मुटुको स्वास्थ्यका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। चाडपर्वको समयमा तास खेलेर घण्टौँसम्म बसिरहने र ढिलोसम्म जाग्ने जस्ता बानीले मुटुमा थप तनाव सिर्जना गर्छ। दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट पैदल हिँड्ने, हलुका व्यायाम गर्ने र कम्तीमा ७ देखि ८ घण्टा सुत्ने बानी बसाल्नाले मुटुको कार्यक्षमता चुस्त रहन्छ। चाडपर्व मनाउँदा शरीरलाई अनावश्यक थकान र मानसिक तनावबाट टाढा राख्नुपर्छ।

दसैँ खुसी, उत्साह र पारिवारिक पुनर्मिलनको महान् पर्व हो। यस पर्वलाई अस्वस्थ खानपान र बेवास्ताका कारण रोगको कारण बनाउनु हुँदैन। स्वादका पछि लागेर स्वास्थ्यलाई जोखिममा पार्नुभन्दा सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम, समयमै औषधि सेवन र अनुशासित जीवनशैली अपनाएर सुरक्षित तरिकाले दसैँ मनाउनु नै सबैका लागि फलदायी हुनेछ।