गगन थापाको राजनीतिक दस्तावेज: कांग्रेसमा वैचारिक बहस

१९ असोज, काठमाडौं ।

नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री **गगन थापाको राजनीतिक दस्तावेज**ले पार्टीको १५ औँ महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा नयाँ वैचारिक बहस सिर्जना गरेको छ। करिब पाँच वर्षअघि लोकतान्त्रिक समाजवादको परम्परागत अवधारणाबाट परिमार्जन र रूपान्तरणको सङ्केत गरेका थापाले पछिल्लो पटक पेश गरेको ४६ पृष्ठ लामो प्रतिवेदनमा भने बिपी कोइरालाको विचारकै निरन्तरता र समयसापेक्ष व्याख्यामा जोड दिएका छन्। यस प्रस्तावले कांग्रेसभित्र नीतिगत स्पष्टता ल्याउने कि पुरानै सोचलाई दोहोर्‍याउने भन्नेमा नेता तथा कार्यकर्ताबीच गम्भीर विचार मन्थन सुरु भएको छ।

नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय विचार र सिद्धान्तको स्थान ओझेलमा परिरहेका बेला महामन्त्री थापाद्वारा प्रस्तुत **गगन थापाको राजनीतिक दस्तावेज**ले पार्टीको ऐतिहासिक वैचारिक धरातललाई पुनर्जागृत गराउने प्रयास गरेको छ। महामन्त्री थापाले आफ्नो प्रतिवेदनमा वर्तमान समयका आर्थिक-सामाजिक चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न बिपी कोइरालाले प्रतिपादन गरेको लोकतान्त्रिक समाजवाद नै अझै पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको दाबी गर्नुभएको छ। विगतका वर्षहरूमा उहाँले खुला बजार अर्थतन्त्र र आधुनिक पुँजीवादसँग तालमेल मिलाउने गरी नयाँ ढङ्गले अघि बढ्नुपर्ने मत राख्दै आएका भए पनि यो दस्तावेजमा भने पुरानै नीतिको समयानुकूल व्याख्यालाई प्राथमिकता दिइएको देखिन्छ।

नेपाली कांग्रेसले स्थापनाकालदेखि अंगीकार गर्दै आएको लोकतान्त्रिक समाजवादको मर्मलाई २१ औँ शताब्दीको प्रविधि, भूराजनीतिक जटिलता र नयाँ पुस्ताको आकांक्षासँग जोड्ने चुनौती पार्टीसामु खडा छ। **गगन थापाको राजनीतिक दस्तावेज**मा शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाजस्ता जनताका आधारभूत आवश्यकताहरूमा राज्यको दायित्व बढाउनुपर्नेमा विशेष जोड दिइएको छ। यसले पार्टीलाई सैद्धान्तिक रूपमा कल्याणकारी राज्यको अवधारणामा दृढताका साथ उभ्याउने कि मध्यमार्गी बाटोमा कायम राख्ने भन्ने विषयलाई पुन: सतहमा ल्याएको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, महामन्त्री थापाको यो कदम पार्टीभित्रको परम्परागत संस्थापन पक्ष र रूपान्तरणको पक्षमा उभिएका युवा कार्यकर्ता दुवैलाई सन्तुलनमा राख्ने रणनीतिक प्रयास हुन सक्छ। राजनीतिमा सिद्धान्त परिमार्जन वा ‘डिपार्चर’को कुरा गर्दा परम्परावादी भोटबैंक गुम्ने खतरा र अर्कोतर्फ यथास्थितिमा रहँदा नयाँ पुस्ताको समर्थन नपाइने जोखिम रहने गर्दछ। यही जटिलताका बीच उहाँले सैद्धान्तिक विचलन भन्दा पनि नयाँ सामाजिक-आर्थिक परिवेशमा पुरानै विचारको सुदृढीकरण र स्पष्टीकरणलाई आफ्नो मुख्य कार्यदिशा बनाउनुभएको हो।

नेपाली कांग्रेसभित्रको यो विचार मन्थनले केवल पार्टीको आन्तरिक जीवनमा मात्र नभई समग्र राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत दूरगामी प्रभाव पार्ने निश्चित छ। लोकतान्त्रिक समाजवादको नवीन व्याख्या गर्ने क्रममा महामन्त्री थापाले सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सार्वजनिक संस्थानहरूको पुनर्संरचना र जनमुखी सेवा प्रवाहलाई मुख्य प्राथमिकतामा राख्नुभएको छ। यसले नेपाली कांग्रेसलाई आगामी निर्वाचनहरूमा नीतिगत रूपमा स्पष्ट र प्रतिस्पर्धी बनाउन सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा लिइएको छ।

तथापि, महाधिवेशनमा पेश गरिएको यो दस्तावेजलाई केवल औपचारिक लिखतको रूपमा मात्र सीमित नराखी व्यवहारिक कार्यान्वयनको तहसम्म लैजानुपर्ने चुनौती कांग्रेस नेतृत्वसामु छ। पार्टीका दस्तावेजहरू विगतमा पनि सुन्दर र आकर्षक हुने गरेका भए पनि तिनको व्यावहारिक प्रयोगमा समस्या देखिँदै आएको इतिहास छ। यस सन्दर्भमा, **गगन थापाको राजनीतिक दस्तावेज**ले उठाएका विषयहरूले पार्टीको भावी नीति र नेतृत्वको कार्यशैलीलाई कसरी निर्देशित गर्छन् भन्ने कुरा नै अबको राजनीतिको मुख्य चासोको विषय बनेको छ।