छठ पर्व: आज अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइँदै

२९ कात्तिक, काठमाडौं ।

छठ पर्वको मुख्य दिन आज देशभर अस्ताउँदो सूर्यलाई भक्तिपूर्वक अर्घ्य दिएर पूजा आराधना गरिँदैछ। कार्तिक शुक्ल षष्ठीका दिन अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजा गरी अर्घ्य दिने परम्परा अनुसार आज साँझ विभिन्न जलाशयहरूमा पुगेर ब्रतालुहरूले सूर्यदेव र छठी मैयाको उपासना गर्दै अर्घ्य अर्पण गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकासहित तराईका विभिन्न जिल्लाहरूमा रहेका ताल, पोखरी, नदी र कुण्डहरूलाई भव्य रूपमा सिँगारिएर पूजाका लागि तयार पारिएको छ।

कार्तिक शुक्ल चतुर्थीका दिन ‘नाहाय खाय’ विधिबाट सुरु भएको यो पावन छठ पर्व चार दिनसम्म हर्षोल्लासका साथ मनाइन्छ। पञ्चमीका दिन ‘खरना’ विधि सम्पन्न गरी ब्रतालुहरूले २४ घण्टे निराहार व्रत सुरु गरेका थिए। आज षष्ठीका दिन साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई ‘सँझुका अर्घ्य’ दिएपछि भोलिपल्ट अर्थात् सप्तमीका दिन बिहान उगउँदो सूर्यलाई ‘भोरुका अर्घ्य’ दिएर यो पर्वको औपचारिक समापन गरिने धार्मिक विधि रहेको छ।

छठ पर्वमा ठेकुवा, भुसुवा, केरा, उखु, अदुवा, भोगटे, कागती र विभिन्न प्रकारका मौसमी फलफूलका साथै ढाकी, नाङ्लो र कोनिया जस्ता बाँसका पवित्र सामग्रीहरूको प्रयोग गरिन्छ। पूजाका लागि आवश्यक प्रसाद सामग्रीहरू तयार पारी ब्रतालुहरू दिउँसोदेखि नै नदी वा पोखरीका घाटहरूमा पुग्ने गर्दछन्। छठलाई अत्यन्त निष्ठा, शुद्धता र कडा नियमको पर्वका रूपमा लिइन्छ, जहाँ सानो त्रुटिलाई पनि ठूलो भूल मान्ने धार्मिक विश्वास छ।

काठमाडौँको रानीपोखरी, कमलपोखरी, बागमती किनारस्थित गुह्येश्वरी, थापाथली, गौरीघाट र कुपण्डोल लगायतका स्थानहरूलाई बत्ती र फूलहरूले आकर्षक रूपमा सजाइएको छ। यस्तै, जनकपुरधामको ऐतिहासिक गङ्गासागर, धनुषसागर, वीरगञ्जको घडीअर्वा पोखरी तथा विराटनगर, नेपालगञ्ज र बुटवल जस्ता प्रमुख सहरहरूका जलाशयहरूमा हजारौँ श्रद्धालुहरूको बाक्लो उपस्थिति रहेको छ।

सांस्कृतिक विज्ञहरूका अनुसार छठ पर्वले प्रकृति, सूर्य र जनजीवनबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गर्दछ। सूर्यको किरणले सम्पूर्ण प्राणी जगतलाई जीवन शक्ति प्रदान गर्ने भएकाले प्रकृतिप्रति कृतज्ञता ज्ञापन गर्न सूर्यको पूजा गर्ने परम्परा प्राचीन कालदेखि नै चल्दै आएको मानिन्छ। यस पर्वले समाजमा विद्यमान उच्च-नीच र जातपातको भेदभावलाई हटाएर सबैलाई एउटै घाटमा उभ्याई सामाजिक एकता र सद्भावको सन्देश प्रवाह गर्दछ।

भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि ब्रतालुहरूले पारण गरी व्रत समाप्त गर्नेछन्। यसरी चार दिनसम्म चल्ने छठ पर्वले पारिवारिक सुख, शान्ति, समृद्धि र आरोग्य प्राप्तिको कामना गर्दै समाजमा भाइचारा र एकता कायम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ।