ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा: नवरात्रको दोस्रो दिन

२६ असोज, काठमाडौं ।

बडादसैँअन्तर्गत शारदीय नवरात्रको दोस्रो दिन आज देशभरका शक्तिपीठ तथा पूजा कोठाहरूमा नवदुर्गा भवानीको दोस्रो स्वरूप ब्रह्मचारिणी देवीको विधिपूर्वक पूजा तथा आराधना गरिँदैछ। आश्विन शुक्ल द्वितीया तिथिमा पर्ने यस दिनमा नवदुर्गाका नौ रूपमध्ये ब्रह्मचारिणीको विशेष अनुष्ठान गर्ने पौराणिक परम्परा छ। नवरात्रको पहिलो दिन वैदिक विधिपूर्वक घटस्थापना गरी जौको जमरा राखिएपछि नवदुर्गाका विभिन्न रूपहरूको आराधना सुरु भएको हो।

हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार ‘ब्रह्म’ शब्दको अर्थ तपस्या, संयम र ज्ञान मानिन्छ। त्यसैले ब्रह्मचारिणी देवीलाई तपस्या, त्याग, वैराग्य र सदाचारकी अधिष्ठात्री देवीका रूपमा पूजने गरिन्छ। मानिसमा रहेको आलस्य, घमण्ड र अज्ञानतालाई नाश गरी सत्कर्म, त्याग र संयमको भावना जागृत गराउन ब्रह्मचारिणी देवीको आराधना अनिवार्य मानिन्छ। यिनको दाहिने हातमा जपमाला र देब्रे हातमा कमण्डलु धारण गरेको पौराणिक स्वरूपको ध्यान गरिन्छ।

नवरात्रको दोस्रो दिन दसैँ घर वा पूजा कोठामा देवी ब्रह्मचारिणीको आह्वान गरी धूप, दीप, नैवेद्य, चन्दन र अक्षताले पूजा गर्ने गरिन्छ। यस दिन देवीलाई विशेष गरी सेतो र पहेँलो वस्त्र अर्पण गर्ने धार्मिक विधान छ। पूजाका क्रममा दूध, घिउ, मह र सक्करयुक्त पञ्चामृत अर्पण गरी शुद्ध हलुवा वा गुलियो परिकारको भोग लगाइन्छ। साधकहरूले ब्रह्मचर्यको पालना गर्दै देवीको सिद्ध मन्त्र जप गर्नाले मनमा एकाग्रता र शान्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

पौराणिक कथाअनुसार देवी पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न हजारौँ वर्षसम्म कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। केवल फलफूल र पात खाएर गरिएको सो कठोर साधनाका कारण उहाँलाई ‘ब्रह्मचारिणी’ र ‘अपर्णा’ नामले चिनिन थालेको मानिन्छ। देवीको यस स्वरूपको स्मरण र आराधना गर्नाले मानिसमा दृढ संकल्प, धैर्यता, सहनशीलता र आत्मबल वृद्धि हुने धर्मशास्त्रविद्हरूको भनाइ छ।

बडादसैँको अवसरमा काठमाडौँ उपत्यकाका गुह्येश्वरी, भद्रकाली, नक्साल भगवती, शोभा भगवती, मैतीदेवी, दक्षिणकालीका साथै काभ्रेको पालोञ्चोक भगवती, गोरखाको मनकामना र सुनसरीको दन्तकाली लगायतका प्रमुख शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको बाक्लो उपस्थिति रहेको छ। श्रद्धालुहरू बिहानैदेखि स्नान गरी देवीको दर्शन तथा पूजापाठका लागि मन्दिरहरूमा पुगेका छन्।

आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्म चल्ने नवरात्रमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी) पाठ गर्ने र नवदुर्गाका नौवटा रूपको क्रमशः पूजा गर्ने गरिन्छ। दसैँको यो पावन समयले धार्मिक आस्था बढाउनुका साथै समाजमा पारिवारिक एकता, भाइचारा र खुसीयाली छाउन ठूलो योगदान पुर्‍याउँछ।