म्याग्दी पहिरो जोखिम: बेनीको न्युरोडमा सतर्कता अपनाउन आग्रह

१९ असोज, काठमाडौं ।

म्याग्दी पहिरो जोखिमका दृष्टिले अति संवेदनशील मानिँदै आएको म्याग्दी जिल्लाका विभिन्न २६ स्थानमा गरिएको विस्तृत भौगर्भिक अध्ययनले सदरमुकाम बेनीस्थित न्युरोड क्षेत्र उच्च जोखिममा रहेको देखाएको छ। अध्ययन टोलीका अनुसार न्युरोडमा हालै खसेको पहिरो पुनः सक्रिय हुनसक्ने र माथिल्लो भेगको जमिन थप चर्किएर बग्न तयार अवस्थामा रहेकाले गम्भीर खतरा पैदा भएको छ। भौगर्भिक अध्ययन टोलीका संयोजक खतिवडाले उक्त क्षेत्रमा थप क्षति हुन नदिन सर्वसाधारण तथा स्थानीय प्रशासनलाई तत्काल सतर्कता अपनाउन र अल्पकालीन तथा दीर्घकालीन सुरक्षात्मक उपाय अवलम्बन गर्न आग्रह गर्नुभएको छ।

गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने पहाडी जिल्ला म्याग्दीमा मनसुनका समयमा प्रत्येक वर्ष ठूलो मात्रामा पहिरो जाने र जिउधनको क्षति हुने गरेको छ। सोही समस्यालाई मध्यनजर गर्दै प्राविधिक तथा भौगर्भिक टोलीले जिल्लाभरका संवेदनशील २६ वटा पहिरोग्रस्त क्षेत्रको सूक्ष्म अध्ययन र सर्वेक्षण गरेको थियो। अध्ययनका क्रममा बेनी बजारको मुख्य व्यापारिक तथा आवासीय क्षेत्र मानिने न्युरोड नजिकैको भूभाग अत्यधिक कमजोर बनेको पाइएको हो। पहाडी ढलानमा रहेका घरहरू र सडक क्षेत्र आसपासको जमिनमा ठूला-ठूला धाँजा फाटेकाले वर्षा हुने बित्तिकै पहिरो पुनः खस्ने निश्चितप्रायः देखिएको अध्ययन प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

अध्ययन टोलीका संयोजक खतिवडाका अनुसार न्युरोड क्षेत्रको भौगोलिक संरचना कमजोर हुनुका साथै भिरालो जमिनमा अव्यवस्थित रूपमा निर्माण गरिएका संरचनाहरूले पनि जोखिमलाई बढाएका छन्। खसेको पहिरोको माथिल्लो भागमा जमिन फाटेर गहिरा धाँजहरू बनेका छन्, जसले गर्दा सानो वर्षामा पनि माटो र ढुङ्गा खस्ने क्रम सुरु हुने देखिएको छ। कमजोर भूधरातल र भिरालो बनावटका कारण उक्त पहिरो जुनसुकै बेला सक्रिय भई तल्लो क्षेत्रका बस्ती तथा सडक सञ्जाललाई पूरै अवरुद्ध वा क्षतिग्रस्त बनाउन सक्ने खतरा औंल्याइएको छ। यसले गर्दा बेनी बजारका बासिन्दाहरूमा त्रास सिर्जना भएको छ।

प्राविधिक टोलीले पहिरो नियन्त्रण तथा सम्भावित विपद्बाट जोगिनका लागि दुई चरणका उपायहरू सिफारिस गरेको छ। तत्कालका लागि पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा पानी पस्न नदिन ढल तथा नालीको उचित व्यवस्थापन गर्ने, चर्किएका धाँजहरूलाई माटो वा प्लास्टिकले पुरेरे पानी पस्नबाट रोक्ने जस्ता अल्पकालीन उपायहरू अपनाउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ। यस्तै, दीर्घकालीन रूपमा पहिरो रोकथामका लागि बायो-इन्जिनियरिङ प्रविधिको प्रयोग, ग्याबियन पर्खाल निर्माण, रिटेनिङ वालको स्थापना र ढलानलाई स्थिर बनाउने आधुनिक भौगर्भिक प्रविधिको प्रयोग गर्न अपरिहार्य रहेको अध्ययनले देखाएको छ।

सदरमुकाम बेनी म्याग्दीको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र भएकाले न्युरोड क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम बढ्दा यसले समग्र जिल्लाको आवतजावत र आर्थिक गतिविधिमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिन्छ। स्थानीय तह, जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति र प्रदेश सरकारले यस अध्ययनलाई गम्भीरतापूर्वक लिँदै तत्काल बजेट तथा प्राविधिक स्रोत साधनको व्यवस्था गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। जोखिमयुक्त क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई पूर्वसूचना प्रणालीमार्फत सजग गराउनुका साथै अति जोखिममा रहेका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने योजनासमेत बनाउनुपर्नेमा सरोकारवालाहरूले जोड दिएका छन्।

नेपालका पहाडी क्षेत्रहरूमा जलवायु परिवर्तन र अव्यवस्थित विकासका कारण प्राकृतिक विपद्को दर दिनानुदिन बढ्दै गएको छ। म्याग्दीका २६ वटा पहिरोको यो अध्ययनले समयमै ध्यान नदिए ठूलो जनधनको क्षति हुन सक्ने स्पष्ट संकेत गरेको छ। न्युरोड क्षेत्रमा समयमै विज्ञहरूको सुझाव अनुसार पहिरो नियन्त्रणको कार्य सुरु नगरिए बेनी बजार नै गम्भीर सङ्कटमा पर्न सक्ने भएकाले ढिलाइ नगरी ठोस कदम चाल्न अति आवश्यक भइसकेको छ।