तातोपानी कुण्ड कालीगण्डकी बाढीले बगायो

३० असोज, काठमाडौं ।

म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका-६ रातोपानीमा रहेको प्रसिद्ध तातोपानी कुण्ड कालीगण्डकी नदीमा आएको भीषण बाढी र कटानका कारण पूर्ण रूपमा विनाश भई बगरमा परिणत भएको छ। असोज दोस्रो साता (असोज ८ देखि ११ गतेसम्म) परेको अविरल वर्षाका कारण नदीमा आएको बाढीले कुण्डका सम्पूर्ण भौतिक संरचनाहरू बगाएपछि यस क्षेत्रको पर्यटकीय र प्राकृतिक उपचारको केन्द्र नै संकटमा परेको हो।

कालीगण्डकी नदीको धार परिवर्तन र निरन्तरको कटानका कारण कुण्ड परिसरका पोखरी, घेराबार तथा आसपासका संरचनाहरू बगेका छन्। विगत लामो समयदेखि प्राकृतिक उपचार थलोको रूपमा ख्याति कमाएको यो कुण्ड विनाश भएसँगै देशका विभिन्न भागबाट उपचार तथा अवलोकनका लागि आउने पर्यटक र बिरामीहरू प्रत्यक्ष प्रभावित बनेका छन्। कुण्डको अस्तित्व नै मेटिने गरी भएको क्षतिले स्थानीय बासिन्दा तथा पर्यटन व्यवसायीहरूलाई गहिरो चिन्तामा पारेको छ।

रातोपानीस्थित तातोपानी कुण्ड प्राकृतिक रूपमा निस्कने तातो पानीका कारण बाथ, छाला, नसा र जोर्नीसम्बन्धी समस्या भएका बिरामीहरूका लागि भरपर्दो उपचार केन्द्र मानिँदै आएको थियो। प्रत्येक वर्ष हजारौँको संख्यामा मानिसहरू यहाँ डुबुल्की मारेर स्वास्थ्य लाभ लिन आउने गर्दथे। प्राकृतिक सम्भावनाले भरिपूर्ण यस क्षेत्रमा पछिल्लो समय पर्यटकीय पूर्वाधारहरूको विकास भइरहेको अवस्थामा बाढीले एक्कासि ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि वर्षौँको मेहनत र लगानी जोखिममा परेको छ।

स्थानीय तहका अनुसार कालीगण्डकीको भीषण बाढीले कुण्डसँगै आसपासका बस्ती र सार्वजनिक जग्गामा समेत कटानको त्रास बढाएको छ। नदीमा तटबन्ध निर्माण नगरिएका स्थानहरूमा तीव्र कटान भएकाले प्राकृतिक सम्पदाहरू विनाश हुने क्रम बढेको हो। असोजको बाढीले नदीको बहावलाई कुण्डतर्फ मोडेकाले सम्पूर्ण पूर्वाधारहरू केही समयमै बगाएर लगेको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

कुण्ड पूर्ण रूपमा क्षति भएपछि स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत प्रत्यक्ष असर परेको छ। कुण्डलाई लक्षित गरी सञ्चालनमा आएका साना तथा मझौला होटल, पसल र यातायात क्षेत्रका व्यवसायीहरूको आम्दानी ठप्प बनेको छ। प्राकृतिक उपचारका लागि आउने पर्यटकहरूका कारण जुर्मुराएको स्थानीय व्यापार कुण्ड बगर बनेसँगै सुस्ताएको छ। यसले गर्दा स्थानीय तहमा रोजगारी र जीविकोपार्जनमा गम्भीर चुनौती थपिएको छ।

रातोपानीको यो ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक सम्पदालाई पुनः पुरानै अवस्थामा फर्काउन वा नयाँ स्थानमा पुनःनिर्माण गर्न ठूलो बजेट र प्राविधिक सहयोगको आवश्यकता देखिएको छ। गाउँपालिका र स्थानीय कुण्ड व्यवस्थापन समितिले नदी कटान नियन्त्रणका लागि मजबुत तटबन्ध निर्माण गरी कुण्डको पुनःस्थापना गर्न प्रदेश तथा संघ सरकारसँग जोडदार माग गरेका छन्।

कालीगण्डकीको बाढीले पुर्‍याएको यो क्षति केवल एउटा भौतिक संरचनाको विनाश मात्र नभई म्याग्दीको महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय र प्राकृतिक पहिचानमाथिको प्रहार हो। त्यसैले, रातोपानीको तातोपानी कुण्डको संरक्षण र पुनःनिर्माणका लागि अल्पकालीन र दीर्घकालीन योजना बनाएर तत्काल काम थाल्न सरोकारवाला निकायहरूको ध्यानाकर्षण हुनु अत्यावश्यक देखिएको छ।