नेपाल संवत् ११४७ सुरु: नयाँ वर्ष र म्हः पूजाको शुभकामना

२४ कात्तिक, काठमाडौं ।

नेपाल संवत् ११४७ को शुभ आरम्भसँगै आज देशैभर सांस्कृतिक विधिपूर्वक नयाँ वर्ष मनाइएको छ। यस ऐतिहासिक अवसरमा विशेष गरी नेवार समुदायले नेपालको मौलिक संवत्लाई भव्य रूपमा स्वागत गर्दै घरघरमा आत्म पूजा अर्थात् म्हः पूजा सम्पन्न गरेका छन्। प्रत्येक वर्ष कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन सुरु हुने नेपाल संवत्ले नेपाली समाजमा मौलिकता, सांस्कृतिक समृद्धि र सामाजिक सद्भावको सशक्त सन्देश प्रवाह गर्दै आएको छ।

नेपाल संवत्का प्रवर्तक राष्ट्रिय विभूति शङ्खधर साख्वा हुन्। उनले विक्रम संवत् ९३७ (ईसवी संवत् ८८०) मा काठमाडौँ उपत्यकाका गरीब तथा ऋणमा डुबेका जनताको सम्पूर्ण ऋण स्वयं तिरेर उनीहरूलाई ऋणमुक्त गराएका थिए। सर्वसाधारणको ऋण मोचन गराएर स्वाभिमानपूर्वक जिउने वातावरण सिर्जना गरेको सोही ऐतिहासिक र जनहितकारी कार्यको स्मरण गर्दै त्यसै समयदेखि नेपाल संवत् सञ्चालनमा ल्याइएको इतिहास छ।

नयाँ वर्षका दिन नेवार समुदायमा म्हः पूजा गर्ने मौलिक परम्परा रहँदै आएको छ। नेपाल भाषामा ‘म्ह’ को अर्थ शरीर वा आत्मा हुन्छ। आफ्नै शरीर र आत्मालाई पवित्र मानी पूजा गर्ने यो परम्परा संसारमै विरलै पाइने अद्वितीय सांस्कृतिक मान्यता हो। यस दिन परिवारका सबै सदस्यहरू एकै ठाउँमा बसेर मण्डलाकार रूपमा पीथ (मण्डल) बनाई फलफूल, फूल, बत्ती र विभिन्न परिकारका साथ आत्मपूजा गरिन्छ। यस पूजाले मानिसभित्र रहेको अहङ्कार र अज्ञानताको नाश गरी सकारात्मक ऊर्जा, आरोग्य र सुस्वास्थ्य प्रदान गर्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास छ।

काठमाडौँ उपत्यकाका काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुरका साथै देशका प्रमुख सहरहरूमा बिहानैदेखि सांस्कृतिक झाँकी र सांस्कृतिक बाजागाजासहित भिन्तुना र्‍याली (शुभकामना र्‍याली) आयोजना गरिएका छन्। परम्परागत पोशाकमा सजिएका सर्वसाधारण, सांस्कृतिक खलः तथा गुठीहरूले बाजागाजाका साथ नगर परिक्रमा गर्दै नयाँ वर्षको एकापसमा शुभकामना आदानप्रदान गरेका छन्। उपत्यकाका विभिन्न चोक तथा सांस्कृतिक हलहरूमा सांगीतिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको समेत आयोजना गरिएको छ।

नेपाल सरकारले नेपाल संवत्लाई राष्ट्रिय संवत्का रूपमा मान्यता दिइसकेको छ। पछिल्लो समय सरकारी कागजात तथा निर्णयहरूमा विक्रम संवत्का साथसाथै नेपाल संवत्‌लाई पनि उल्लेख गर्ने परिपाटी सुरु भएको छ। यसले देशको मौलिक इतिहास र लोक संस्कृतिको संरक्षणमा थप योगदान पुर्‍याएको नागरिक समाजका अगुवाहरूको भनाइ छ। साख्वाको परोपकारी भावना र सामाजिक न्यायको सन्देशलाई आधुनिक युगमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक मानिन्छ।

समग्रमा, नेपाल संवत् ११४७ को आगमनले नेपाली मौलिक संस्कृति र परम्पराको संरक्षण मात्र नगरी जातीय तथा सामाजिक एकतालाई अझ सुदृढ बनाएको छ। आत्मशुद्धि, भ्रातृत्व र परोपकारको सन्देश बोकेको यो पर्वले सम्पूर्ण नेपालीहरूमा सुख, शान्ति र समृद्धिको नयाँ आशा सञ्चार गरेको छ।