बाँसका सामग्री उत्पादनमा विभिन्न समुदायको आकर्षण

२४ कात्तिक, काठमाडौं ।

धनुषा: तराई-मधेसमा परम्परागत रूपमा सीमित समुदायमा मात्र खुम्चिएको बाँसका सामग्री उत्पादन गर्ने पेसामा पछिल्लो समय अन्य जाति तथा समुदायका मानिसहरूको पनि आकर्षण उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। धनुषाको धनौजी गाउँपालिका–३ स्थित कटैया गाउँमा परापूर्वकालदेखि डोम समुदायले गर्दै आएको यो पेसालाई अहिले मुखिया, मण्डल, यादव, चमार, मुस्लिम र साहलगायतका विभिन्न समुदायले व्यावसायिक रूपमा अपनाउन थालेका छन्। जातीय घेराभन्दा माथि उठेर रोजगारी र आम्दानीको माध्यम बनेको यस व्यवसायले गाउँमा सामाजिक सद्भाव र आर्थिक आत्मनिर्भरता बढाउन ठूलो सहयोग पुर्‍याएको छ।

विशेष गरी तराई-मधेसका महान् पर्वहरू छठ, सामा चकेवा तथा दैनिक घरायसी प्रयोजनका लागि बाँसका सामग्री उत्पादन अत्यावश्यक मानिन्छन्। विगतमा डोम समुदायका परिवारले मात्र ढकी, नाङ्लो, डोरी, सुपा र पङ्खा जस्ता वस्तुहरू तयार पार्ने गर्दथे। तर, हालका वर्षहरूमा बजारमा बाँसका सामग्रीको माग निरन्तर बढ्दै गएपछि र स्थानीय तहमा आम्दानीको राम्रो स्रोत बनेपछि कटैया गाउँका करिब आधा दर्जनभन्दा बढी समुदायका मानिसहरू यसै व्यवसायमा सक्रिय रूपमा संलग्न भएका छन्।

बाँसका सामग्री उत्पादनलाई व्यावसायिक रूप दिएपछि स्थानीय बासिन्दाको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन आउन थालेको छ। धनौजी क्षेत्रका कृषक तथा श्रमिकहरूले फुर्सदको समयलाई सदुपयोग गर्दै बाँसका विभिन्न घरायसी तथा सजावटका सामान बनाएर बिक्री गर्ने गरेका छन्। यसबाट उनीहरूले घरमै बसेर मासिक रूपमा राम्रो आम्दानी गर्न सफल भएका छन्, जसले गर्दा वैदेशिक रोजगारीमा जाने बाध्यता समेत केही हदसम्म घटेको स्थानीय व्यवसायीहरू बताउँछन्।

यद्यपि, बाँसका सामग्री उत्पादन गर्ने पेसामा संलग्न व्यवसायीहरूका अगाडि केही चुनौतीहरू पनि देखा परेका छन्। आधुनिक समयमा प्लास्टिकका सामग्रीहरूको प्रयोग बढ्नु र कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग हुने बाँसको मूल्य दिनप्रतिदिन वृद्धि हुनुले परम्परागत हस्तकला उद्योगलाई समस्यामा पारेको छ। स्थानीय व्यवसायीहरूले गुणस्तरीय बाँसको सहज उपलब्धता र उत्पादित सामग्रीको उचित बजारीकरणका लागि स्थानीय सरकार तथा सरोकारवाला निकायसँग सहयोगको माग गरिरहेका छन्।

जातीय विभेद र परम्परागत पेसागत सीमालाई तोड्दै विभिन्न समुदायका मानिसहरू एकै ठाउँमा बसेर बाँसका सामग्री बनाउने कार्यमा खट्नुलाई सामाजिक एकताको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा हेरिएको छ। कटैयागाउँमा देखिएको यो परिवर्तनले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनुका साथै श्रमको सम्मान गर्ने संस्कृतिको विकास गरेको छ। राज्यले यस्ता साना तथा घरेलु उद्योगलाई आधुनिक तालिम, सहुलियतपूर्ण ऋण र प्रविधिको पहुँच पुर्‍याउन सके बाँसका सामग्री उत्पादन व्यवसाय थप फस्टाउने देखिन्छ।