झापामा हात्तीको आक्रमणबाट दुई जनाको मृत्यु

४ कात्तिक, काठमाडौं ।

झापा : झापा जिल्लाका छुट्टाछुट्टै स्थानमा जंगली हात्तीको आक्रमणबाट दुई जनाको दुःखद निधन भएको छ। पूर्वका विभिन्न वन क्षेत्रबाट मानव बस्तीमा छिरेका जंगली हात्तीको समूहले आक्रमण गर्दा झापाका दुई छुट्टाछुट्टै गाउँका बासिन्दाले ज्यान गुमाएका हुन्। स्थानीय प्रशासन र प्रहरी टोलीले घटनास्थल पुगेर आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुका साथै मृतकको शवलाई पोस्टमार्टमका लागि जिल्ला अस्पताल पठाएको जनाएको छ। पछिल्लो समय झापाका विभिन्न पालिकाहरूमा जंगली हात्तीको आतंक तीव्र रूपमा बढेका कारण स्थानीय बासिन्दाहरू अत्यन्तै त्रसित बनेका छन्।

प्रहरीका अनुसार बिहानको समयमा नजिकैको वन क्षेत्र तथा खेतबारीतर्फ गएका बेला अचानक निस्किएको जंगली हात्तीले उनीहरूमाथि जाइलागेको थियो। हात्तीको आक्रमणबाट गम्भीर घाइते भएका दुवै जनाको घटनास्थलमै तथा उपचारका लागि अस्पताल लैजाने क्रममा बाटोमै मृत्यु भएको हो। जंगली हात्तीको अचानकको आक्रमणपछि स्थानीयवासीले होहल्ला गरेर हात्तीलाई जंगलतर्फ धपाउन सफल भए पनि दुई अमूल्य मानव जीवन बचाउन भने सकिएन। घटना लगत्तै पुगेको प्रहरी टोली र स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूले सो क्षेत्रमा थप क्षति हुन नदिन उच्च सतर्कता अपनाउन सबैमा आग्रह गरेका छन्।

झापामा हात्तीको आक्रमणबाट ज्यान गुमाउनेको संख्या वर्षैपिच्छे बढ्दै गएको तथ्यांकले देखाउँछ। विशेष गरी भारतका विभिन्न वन्यजन्तु अभयारण्यहरूबाट मेची नदी तरेर आउने जंगली हात्तीको समूह र स्थानीय जलथल तथा चारकोसे झाडीमा बस्ने हात्तीहरूले पूर्वी झापाका मेचीनगर, बुद्धशान्ति, हल्दीवारी, बाह्रदसी, भद्रपुर र दमकलगायतका क्षेत्रमा लगातार आतंक सिर्जना गर्दै आएका छन्। जंगली हात्तीहरू साँझ परेपछि अन्नबाली खान र बासस्थानको खोजीमा गाउँ पस्ने गरेका कारण किसानहरूको बालीनाली नष्ट हुनुका साथै सर्वसाधारणको ज्यानसमेत जोखिममा पर्दै आएको छ।

स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार हिउँदको समय सुरु भएसँगै खेतमा पाकेको धान तथा अन्य अन्नबाली खानका लागि जंगली हात्ती गाउँतिर आकर्षित हुने गर्दछन्। हात्तीको जैविक मार्ग (करिडोर) मा मानिसहरूको अतिक्रमण बढ्नु, प्राकृतिक बासस्थान खण्डित हुनु र जंगलमा पर्याप्त आहारा नपाउनु जस्ता कारणले गर्दा मानव-हात्ती द्वन्द्व उग्र बन्दै गएको वन्यजन्तु विज्ञहरूको भनाइ छ। विगत लामो समयदेखि हात्ती नियन्त्रणका लागि लगाइएका सोलार फेन्सिङ (विद्युतीय तारबार) हरू पनि मर्मतसम्भारको अभावमा निष्क्रिय बनेकाले हात्ती सजिलै मानव बस्तीमा प्रवेश गर्ने गरेका छन्।

यसैबीच, हात्तीको आक्रमणबाट मानिसको मृत्यु भएपछि आक्रोशित बनेका स्थानीय बासिन्दाले पीडित परिवारलाई उचित क्षतिपूर्ति र हात्ती समस्याको दीर्घकालीन समाधान गर्न सरकारसँग जोडदार माग गरेका छन्। उनीहरूले केवल अल्पकालीन आश्वासनले मात्रै आफूहरूको सुरक्षा नहुने भन्दै आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी हात्तीको गोठालो टोली परिचालन गर्न र भत्किएका विद्युतीय तारबार तत्काल मर्मत गर्न आग्रह गरेका छन्। पीडित परिवारलाई राहत उपलब्ध गराउन र वन्यजन्तु संरक्षण ऐन अनुसार दिइने क्षतिपूर्ति प्रक्रियालाई सहज बनाउन स्थानीय प्रशासनले पहल सुरु गरिसकेको बताएको छ।

संरक्षणकर्मी तथा वातावरणविद्हरूका अनुसार मानव र हात्तीबीचको यो द्वन्द्व रोक्न दुवै पक्षको सुरक्षा सुनिश्चित हुने गरी रणनीति बनाउनु आवश्यक छ। हात्तीको आवतजावत हुने मुख्य मार्गहरूमा अतिक्रमण रोक्न, वन क्षेत्रभित्र हात्तीका लागि मनपर्ने आहारा र पानीको पोखरी निर्माण गर्न तथा बस्ती वरपर बलियो विद्युतीय तारबार प्रणाली लागू गर्न जरुरी भइसकेको छ। डिभिजन वन कार्यालय झापाले पनि हात्ती प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई रातको समयमा घरबाहिर ननिस्कन, हात्तीलाई नजिस्क्याउन र हात्ती बस्तीमा आएको देखेमा तत्काल प्रहरी वा वन कार्यालयमा खबर गर्न सर्वसाधारणलाई अपिल गरेको छ।