नोबेल साहित्य पुरस्कार एन कार्सनलाई, मुराकामी ओझेलमा

२२ असोज, काठमाडौं ।

नोबेल साहित्य पुरस्कार यस वर्ष क्यानडाकी प्रसिद्ध कवयित्री तथा निबन्धकार एन कार्सनलाई प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको छ। स्वीडिश एकेडेमीले साहित्यतर्फको प्रतिष्ठित पुरस्कार कार्सनको विशिष्ट काव्यिक शैली, भाषाको नवीन प्रयोग र शास्त्रीय साहित्यप्रतिको मौलिक दृष्टिकोणलाई सम्मान गर्दै दिने निर्णय गरेको हो। यस घोषणासँगै विश्व साहित्य जगत्मा वर्षौँदेखि सम्भावित विजेताका रूपमा चर्चामा रहेका जापानी लेखक हारुकी मुराकामी भने पुनः पुरस्कारबाट वञ्चित बन्दै ओझेलमा परेका छन्।

कार्सनलाई नोबेल पुरस्कार दिने निर्णयसँगै नोबेल समितिले यस वर्षका बाँकी विधाका पुरस्कार घोषणाको आधिकारिक तालिका समेत सार्वजनिक गरेको छ। समितिका अनुसार अब शुक्रबार नोबेल शान्ति पुरस्कार र आगामी साताको सोमबार अर्थशास्त्रतर्फको विजेताको नाम घोषणा गरिनेछ। साहित्य जगत्मा कार्सनको दीर्घकालीन योगदानलाई उच्च मूल्याङ्कन गर्दै नोबेल एकेडेमीले उहाँका कृतिहरूले समकालीन कविता र निबन्ध विधालाई नयाँ उचाइ र आयाम दिएको स्पष्ट पारेको छ।

हरेक वर्ष नोबेल साहित्य पुरस्कार घोषणाको पूर्वसन्ध्यामा विश्वभरका साहित्य प्रेमी र सञ्चारमाध्यमहरूमा जापानी चर्चित उपन्यासकार हारुकी मुराकामीको नाम सम्भावित विजेताका रूपमा अग्रपङ्क्तिमा आउने गर्छ। यद्यपि, विगतका वर्षहरूमा जस्तै यस वर्ष पनि मुराकामी अन्तिम मनोनयनको चर्चामा नै सीमित बन्न पुगेका छन्। दशकौँदेखि विश्वभरका करोडौँ पाठकमाझ अत्यन्त लोकप्रिय रहे तापनि स्वीडिश एकेडेमीले मुराकामीलाई निरन्तर उपेक्षा गर्नुका पछाडि साहित्य समीक्षक तथा विश्लेषकहरूले विभिन्न गम्भीर कारण औँल्याउने गरेका छन्।

मुराकामीका रचनाहरूबारे विश्वभरका विश्लेषकहरूले गर्ने मुख्य आलोचना उहाँका उपन्यासमा देखिने नारी पात्रहरूको चित्रणसँग जोडिएको छ। धेरैजसो साहित्य समीक्षकहरूका अनुसार मुराकामीका कथाहरूमा महिला पात्रहरूलाई स्वतन्त्र अस्तित्व भएका व्यक्तिका रूपमा भन्दा पनि प्रायः पुरुष पात्रको यौन इच्छा वा तृष्णा पूरा गर्ने माध्यमका रूपमा मात्र प्रस्तुत गरिन्छ। उहाँका कृतिहरूमा देखिने नारी पात्रहरू प्रायः अलौकिक, अत्यधिक कामुक र कहिलेकाहीँ कुनै स्पष्ट तार्किक वा कथात्मक स्पष्टीकरणबिनै अचानक बिलाएर जाने प्रवृत्तिका हुने गरेको टिप्पणी गरिन्छ।

नोबेल साहित्य पुरस्कारको छनोट समितिले कृतिहरूको साहित्यिक गम्भीरता, सामाजिक उत्तरदायित्व, दार्शनिक गहिराइ र पात्र निर्माणको संवेदनशीलतालाई विशेष प्राथमिकता दिने गर्दछ। मुराकामीका उपन्यासहरूमा जादुई यथार्थवाद र आधुनिक पप कल्चरको आकर्षक सम्पादन भए तापनि पात्रहरूको सूक्ष्म निर्माण र लैङ्गिक संवेदनशीलतातर्फ पर्याप्त ध्यान नदिइएको आरोप लाग्ने गरेको छ। यही कारणले गर्दा आम पाठक वर्गमा उहाँको उच्च क्रेज र व्यावसायिक सफलता रहे तापनि नोबेल जस्ता सर्वोच्च प्राज्ञिक समितिले उहाँलाई पुरस्कारका लागि योग्य नठानेको विश्लेषण गरिएको छ।

अर्कोतर्फ, यस वर्ष सम्मानित हुनुभएकी क्यानडाकी एन कार्सनले भने आफ्ना काव्यिक रचनाहरूमार्फत प्राचीन ग्रिक साहित्य, दर्शन र आधुनिक जीवनको जटिलतालाई सफलतापूर्वक संयोजन गर्नुभएको छ। उहाँका निबन्ध र कविताहरूमा गहिरो वैचारिक चेतना, भाषाको प्रयोगमा उच्च अनुशासन र मौलिकता पाइन्छ। स्वीडिश एकेडेमीले कार्सनको यही प्राज्ञिक गम्भीरता र विशिष्ट काव्यिक शैलीलाई कदर गर्दै साहित्य क्षेत्रको सर्वोच्च सम्मानका लागि चयन गरेको हो।

यस वर्षको नोबेल साहित्य पुरस्कार को घोषणाले एकातिर गम्भीर तथा शास्त्रीय काव्य परम्पराको कदर गरेको छ भने अर्कातिर व्यावसायिक रूपमा सफल तर आलोचना खेपिरहेका लोकप्रिय लेखकहरूबारे अन्तर्राष्ट्रिय साहित्य जगत्मा पुनः व्यापक बहस सिर्जना गरेको छ। कार्सनको जितले समकालीन साहित्यमा कविता र निबन्ध विधाको महत्त्वलाई पुनः स्थापित गरेको छ भने अब आगामी दिनमा घोषणा हुने शान्ति र अर्थशास्त्रतर्फका पुरस्कारहरूतर्फ विश्व समुदायको ध्यान आकर्षित भएको छ।