भेडाच्याङ्ग्रा बिक्रीमा सास्ती: ३५ दिनको यात्रा र बजार अनिश्चितता

२५ असोज, काठमाडौं ।

भेडाच्याङ्ग्रा बिक्रीका लागि हिमाली जिल्लाका किसान तथा व्यवसायीहरूले भोग्नुपरेको सास्ती र बजारको अनिश्चितताले यस वर्ष पनि उनीहरूलाई निकै चिन्तित बनाएको छ। बडादसैँ तथा तिहारजस्ता ठूला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा मुस्ताङ, मनाङ र डोल्पालगायतका उच्च हिमाली क्षेत्रबाट हप्तौँको कठिन पैदल यात्रा तय गरेर बजारसम्म ल्याइएका भेडाच्याङ्ग्राको बिक्री र मूल्य अझै अनिश्चित बनेको छ। लामो र कष्टकर यात्राका साथै बाटोमा आउने प्राकृतिक विपत्ति र सडक अवरोधका कारण हिमाली उपजका रूपमा चिनिएका भेडाच्याङ्ग्रा समयमै बजार पुर्‍याउन किसानहरूलाई ठूलो चुनौती खडा भएको छ।

उच्च हिमाली भूभागबाट तल्लो क्षेत्रका सहरी बजारसम्म भेडाच्याङ्ग्रा धपाउँदै ल्याउने क्रममा किसानहरूले हिमपात, बाढीपहिरो र अविरल वर्षाजस्ता प्राकृतिक प्रकोपको सामना गर्नुपरेको छ। सडक सञ्जालको सहज पहुँच नभएका दूरदराजका बस्तीबाट सुरु हुने यो करिब ३५ दिनको यात्रा आफैँमा अत्यन्तै जोखिमपूर्ण मानिन्छ। बाटोमा हुने सम्भावित दुर्घटना, चरनको अभाव र प्रतिकूल मौसमका कारण कैयौँ पशुहरू बाटोमै बिरामी पर्ने वा मर्ने जोखिम समेत उच्च रहन्छ, जसले किसानको लगानीमा सिधै क्षति पुर्‍याउँछ।

चाडपर्वको समयमा काठमाडौँ, पोखरा, बुटवललगायतका प्रमुख सहरहरूमा हिमाली भेडाच्याङ्ग्राको माग अत्यधिक हुने गरे पनि उत्पादक किसानहरूले भने उचित मूल्य पाउन सकेका छैनन्। निश्चित बजार केन्द्र र मूल्य निर्धारण गर्ने पारदर्शी प्रणालीको अभावमा बिचौलियाहरूको प्रभाव बढ्दै गएको किसानहरूको गुनासो छ। लामो समय र ठूलो खर्च गरेर ल्याइएका पशुहरू समयमै बिक्री हुन नसक्दा उनीहरूलाई दैनिक दाना, चरन र बसोबासमा हुने अतिरिक्त खर्चले थिच्ने गरेको छ, जसले गर्दा कुल आम्दानीमा भारी कटौती हुने गरेको छ।

सवारी साधनमार्फत ढुवानी गर्दा लाग्ने उच्च भाडा र कच्ची सडकका कारण पशुहरू घाइते हुने डरले धेरैजसो व्यापारीहरू अझै पनि परम्परागत पैदल यात्राकै भर पर्न बाध्य छन्। तर, बाटोमा हुने अव्यवस्थित खर्च र स्थानीय तहहरूले असुल गर्ने विभिन्न शुल्कका कारण भेडाच्याङ्ग्रा बिक्रीबाट सोचेजस्तो मुनाफा आर्जन गर्न नसकिएको किसानहरू बताउँछन्। चाडबाडको उपयुक्त समयमा बजारसम्म पुग्न नसकेमा वा बिक्री नभएमा जीवनभरको कमाई डुब्ने त्रास उनीहरूमा छाएको छ।

हिमाली क्षेत्रको मुख्य आर्थिक आधारका रूपमा रहेको भेडाच्याङ्ग्रा पालन व्यवसायलाई जोगाउन सरकारी तहबाट ठोस नीति र सहयोगको तत्काल आवश्यकता देखिएको छ। किसानहरूले उत्पादन गरेका पशुहरूको सहज बजारीकरण, व्यवस्थित चरन क्षेत्र, ढुवानीमा छुट र मध्यस्थकर्ताको एकाधिकार अन्त्य गर्न सरकारले पहल गर्नुपर्ने सरोकारवालाहरूको माग छ। यदि समयमै बजार व्यवस्थापन र किसानका समस्या सम्बोधन नगरिएमा हिमाली भेगको यो परम्परागत र आत्मनिर्भर पेसा नै संकटमा पर्न सक्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।