स्याटेलाइट नक्साङ्कनबाट बाढी उद्धारमा सहयोग

१४ भदौ, काठमाडौं ।

नेपालका बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई थप प्रभावकारी र द्रुत बनाउन स्याटेलाइट नक्साङ्कन प्रविधिको प्रयोग व्यापक रूपमा सुरु गरिएको छ। अविरल वर्षाका कारण उत्पन्न जलपेला र पहिरोले विकराल रूप लिएपछि प्रभावित स्थानहरूमा पुग्न कठिनाइ भइरहेको अवस्थामा घरमै बसेर उपग्रह (स्याटेलाइट) तस्बिरका आधारमा भवन, सडक र पूर्वाधारहरूको डिजिटल नक्साङ्कन गर्ने कार्य तीव्र पारिएको हो। यस अभियानले उद्धारकर्ताहरूलाई जोखिमयुक्त क्षेत्रको वास्तविक स्थिति बुझ्न र राहत सामग्री सही ठाउँमा पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

स्याटेलाइट नक्साङ्कन प्रक्रियामा सहभागी हुन इच्छुक व्यक्तिहरूका लागि अनलाइन ट्युटोरियल र विभिन्न डिजिटल कार्यहरू उपलब्ध गराइएको छ। प्रविधिमा रुचि भएका जोकोहीले पनि छोटो भिडियो वा निर्देशिका हेरेर आ-आफ्नो कम्प्युटर वा ल्यापटपबाट यो कार्यमा योगदान दिन सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। स्वयंसेवकहरूले उपग्रहबाट खिचिएका उच्च गुणस्तरका तस्बिरहरू विश्लेषण गरी डुबानमा परेका बस्ती, भत्किएका सडक, सुरक्षित डाँडाकाँडा र सम्भावित उद्धार मार्गहरूको पहिचान गर्दै खुला नक्सा प्रणालीमा विवरण प्रविष्ट गर्छन्।

प्राकृतिक विपद्‌का बेला स्थलगत अवस्था द्रुत गतिमा परिवर्तन हुने भएकाले पुराना नक्साहरू प्रायः अनुपयोगी साबित हुन्छन्। बाढीले सडक बगाएको, पुल ढालेको वा सिङ्गो बस्ती नै डुबानमा पारेको अवस्थामा हेलिकप्टर वा जलयानमार्फत जाने उद्धार टोलीलाई अद्यावधिक नक्साको अत्यधिक आवश्यकता पर्छ। यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न स्वयंसेवकहरूले उपग्रहका ताजा तस्बिरहरूलाई डिजिटल ढाँचामा ढालेर उद्धार टोलीहरूलाई वास्तविक समयको सूचना उपलब्ध गराइरहेका छन्।

नेपालमा डिजिटल स्वयंसेवाको यो अभ्यास नयाँ भने होइन। यसअघि वि.सं. २०७२ को महाभूकम्प तथा अघिल्ला वर्षहरूका भीषण बाढी र पहिरोका समयमा पनि यस्तै किसिमका नक्साङ्कन पहलहरू प्रभावकारी साबित भइसकेका छन्। यसपटकको बाढी विपद्‌मा पनि युवा प्रविधिप्रेमीहरू, खुला डेटा अभियन्ताहरू र मानवीय सहायता संस्थाका प्रतिनिधिहरू एकबद्ध भई नक्सा अद्यावधिक गर्ने कार्यमा दिनरात खटिएका छन्। यसले विपद् व्यवस्थापनमा नागरिक प्रविधिको उपयोगलाई थप उचाइमा पुर्‍याएको छ।

सुरक्षा निकाय, विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरण र स्थानीय तहका उद्धार टोलीहरूले स्वयंसेवकहरूद्वारा तयार पारिएको नक्सालाई आफ्नो कार्ययोजनामा समावेश गर्न थालेका छन्। कुन क्षेत्रमा कति घरहरू डुबानमा परेका छन् र कुन सडकबाट एम्बुलेन्स वा राहत गाडी लैजान सकिन्छ भन्ने कुराको विस्तृत विश्लेषण गर्न यो डेटा निकै उपयोगी बनेको छ। प्रविधिको यो प्रयोगले भौगोलिक विकटता र सञ्चार सम्पर्कविच्छेद भएका स्थानहरूमा पनि उद्धार पहुँच पुर्‍याउन ठूलो मद्दत पुगेको छ।

सहभागी हुन चाहने सामान्य नागरिकहरूले पनि आधारभूत तालिमका आधारमा यो परोपकारी कार्यमा हातेमालो गर्न सक्छन्। इन्टरनेट पहुँच र साधारण कम्प्युटर ज्ञान भएका व्यक्तिहरूले आधिकारिक पोर्टलमा गई दिइएका कार्यहरू छनोट गरेर नक्साङ्कन सुरु गर्न सक्नेछन्। सानो प्रयासले पनि कसैको जीवन रक्षा गर्न सक्ने भएकाले यो अभियानमा जोडिन आह्वान गरिएको छ। प्रविधि र मानवीय संवेदनाको यो संयोजनले नेपालको विपद् प्रतिकार्य प्रणालीलाई थप सशक्त बनाएको छ।