विदेशीसँग विवाह गरेकै कारण वंशजको नागरिकता रोक्न नमिल्ने

६ साउन, काठमाडौं । सर्वोच्च अदालतले विदेशी नागरिकसँग विवाह गरेकै आधारमा नेपाली बाबु–आमाबाट जन्मिएकी महिलालाई वंशजको नागरिकताबाट वञ्चित गर्न नमिल्ने महत्वपूर्ण संवैधानिक व्याख्या गरेको छ।संवैधानिक इजलासले दिएको फैसलामा जन्मका समयमा बाबु वा आमा नेपाली नागरिक भएको प्रमाणित भएमा सम्बन्धित व्यक्तिले वंशजको आधारमा नेपाली नागरिकता पाउने अधिकार कायम रहने स्पष्ट गरेको छ।

संविधानको व्यवस्था के भन्छ?

नेपालको संविधानको धारा ११(२)(ख) अनुसार, कुनै व्यक्तिको जन्म हुँदा बाबु वा आमा नेपालको नागरिक भएमा त्यस्तो व्यक्ति वंशजको आधारमा नेपालको नागरिक हुने व्यवस्था छ। सर्वोच्चले यही संवैधानिक व्यवस्थालाई आधार मान्दै विदेशी नागरिकसँग विवाह गरेकै कारण नेपाली महिलाको वंशजको नागरिकता खोस्न नमिल्ने व्याख्या गरेको हो।

१६ वर्ष लामो कानुनी संघर्षपछि फैसला

यो फैसला मकवानपुरकी सुकुमाया लामाको रिट निवेदनसँग सम्बन्धित हो। बाल्यकालमै भारत गएर सर्कसमा काम गर्ने क्रममा उनले भारतीय नागरिकसँग विवाह गरेकी थिइन्। श्रीमान्को निधनपछि दुई छोरीसहित नेपाल फर्किएकी उनले नागरिकताको प्रमाणपत्र नपाउँदा आफ्ना सन्तानको जन्मदर्तासमेत गराउन सकेकी थिइनन्। जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट नागरिकता नपाएपछि उनले सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गरेकी थिइन्। करिब १६ वर्षको कानुनी प्रक्रियापछि सर्वोच्चले उनको पक्षमा फैसला सुनाएको हो।

वंशज र अंगीकृत नागरिकता फरक

सर्वोच्च अदालतले नेपाली महिलाको आफ्नो नागरिकताको अधिकार र उनका सन्तानको नागरिकताको व्यवस्था फरक विषय भएको पनि स्पष्ट गरेको छ। फैसलाअनुसार विदेशी नागरिकसँग विवाह गरेकी नेपाली महिलाले आफ्ना बाबु–आमाबाट प्राप्त हुने वंशजको नागरिकताको अधिकार गुमाउँदिनन्। तर उनका सन्तानको नागरिकता सम्बन्धी व्यवस्था भने प्रचलित कानुन र संविधानअनुसार छुट्टै रूपमा निर्धारण हुन्छ।

जिल्ला प्रशासनलाई निर्देशन

सर्वोच्च अदालतले सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई निवेदिकाका बाबु वा आमा नेपाली नागरिक रहेको पुष्टि भए कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी वंशजको नागरिकताको प्रमाणपत्र उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको छ। यो फैसला प्रधानन्यायाधीश प्रकाशमानसिंह राउतसहितको संवैधानिक इजलासले २०८२ जेठ १४ गते गरेको थियो। हालै उक्त फैसलाको पूर्णपाठ सार्वजनिक भएपछि यसको कानुनी व्याख्या सार्वजनिक भएको हो।

यो पनि पढ्नुहोस:काठमाडौंको माकालबारीमा युवतीले युवतीले आगो लगाएर गरिन् आत्मदाह प्रयास, कीर्तिपुरमा उपचार हुँदै, कञ्चनपुरमा च्याउ खोज्न जंगल गएका १४ महिला सम्पर्कविहीन, , धेरै सन्तान जन्माउने दम्पतीलाई प्रोत्साहन, ५ हजारदेखि २० हजारसम्म प्रदान, कपनमा मोटरसाइकल दुर्घटना, एक जनाको मृत्यु, साउनमा ६ वाणिज्य बैंकले घटाए ब्याजदर, कन्सल्टेन्सीमा सरकारको कडाइ, २५ लाख रुपैयाँ धरौटी व्यवसायी चरणबद्ध आन्दोलनमा, कोशी अस्पतालको सरकारी जग्गामा डोजर, गुल्मीमा बँदेलका लागि थापिएको विद्युतीय पासोमा परेर श्रीमतीको मृत्यु, श्रीमान् पक्राउ, , पर्यटन प्रवर्धन र आगन्तुकहरुको लागि Tarevir.com को सुरुवात