विदेशी मुद्राको विनिमय दर: डलर र युरोको नयाँ भाउ

७ भदौ, काठमाडौं ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर निर्धारण गर्दै अमेरिकी डलर, युरोपियन युरो र युके पाउन्ड स्ट्रलिङसहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राहरूको नयाँ खरिद तथा बिक्री दर सार्वजनिक गरेको छ। केन्द्रीय बैंकका अनुसार आज अमेरिकी डलर एकको खरिद दर १५२ रुपैयाँ ८२ पैसा र बिक्री दर १५३ रुपैयाँ ४२ पैसा कायम गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा विदेशी मुद्राको मूल्यमा भएको उतारचढावका आधारमा राष्ट्र बैंकले यो दर तोकेको हो।

केन्द्रीय बैंकद्वारा जारी नयाँ विनिमय दरअनुसार युरोपियन युरो एकको खरिद दर १७८ रुपैयाँ ८३ पैसा र बिक्री दर १८९ रुपैयाँ ५३ पैसा तोकिएको छ। त्यसैगरी युके पाउन्ड स्ट्रलिङको विनिमय दरमा पनि समायोजन गरिएको छ। राष्ट्र बैंकले खाडी मुलुकहरू कतार, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) तथा मलेसिया जस्ता नेपाली श्रमिकहरूको मुख्य गन्तव्य रहेका देशका मुद्राहरूको सटही दरसमेत सोही अनुपातमा निर्धारण गरेको छ।

नेपालमा विदेशी मुद्राको विनिमय दर मुख्य रूपमा भारतीय रुपैयाँसँगको स्थिर विनिमय दर र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी डलरको माग तथा आपूर्तिमा आधारित रहने गर्दछ। अमेरिकी डलरको मूल्य बलियो हुँदा विदेशबाट स्वदेश भित्रिने विप्रेषण अर्थात् रेमिट्यान्स रकममा वृद्धि भई वैदेशिक रोजगारमा रहेका नेपालीहरूका परिवारलाई अल्पकालीन फाइदा पुग्दछ। यद्यपि आयातमा आधारित नेपाली अर्थतन्त्रका लागि डलर महँगो हुनुले व्यापार घाटा बढाउने र आयातित वस्तुको मूल्य वृद्धि भई मुद्रास्फीतिमा चाप पार्ने जोखिम रहन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा हुने फेरबदल, विश्वव्यापी आर्थिक स्थिति र अमेरिकी केन्द्रीय बैंकको ब्याजदरसम्बन्धी नीतिले डलरको मजबुतीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्दछ। डलरको मूल्य उच्च रहँदा राज्यले गर्नुपर्ने वैदेशिक ऋणको सावाँ तथा ब्याज भुक्तानीको दायित्व बढाउनुका साथै इन्धन आयातको लागतसमेत वृद्धि गर्दछ। यद्यपि शोधनान्तर स्थिति र वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिलाई सन्तुलनमा राख्न राष्ट्र बैंकले निरन्तर बजार अनुगमन गरिरहेको छ।

राष्ट्र बैंकले दैनिक रूपमा तोक्ने यो विनिमय दर केन्द्रीय बैंक र बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि आधिकारिक मार्गदर्शक दर हो। वाणिज्य बैंकहरूले आफ्नो तरलता र बजारको अवस्था हेरी सटही दरमा केही पैसा फरक पारेर कारोबार गर्न सक्ने व्यवस्था छ। सर्वसाधारण तथा उद्योगी व्यवसायीहरूलाई विदेशी मुद्रा सटही गर्दा आधिकारिक बैंक वा इजाजतपत्र प्राप्त मनि चेन्जरहरूमार्फत अद्यावधिक दर पुष्टि गरेर मात्र कारोबार गर्न केन्द्रीय बैंकले सुझाव दिएको छ।