पूर्वी नाकाबाट कृषिजन्य वस्तु आयात २४ अर्ब नाघ्यो

७ भदौ, काठमाडौं ।

गत आर्थिक वर्षमा पूर्वी नाका काँकडभिट्टाबाट २४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको कृषिजन्य वस्तु आयात भएको छ। प्लान्ट क्वारेन्टाइन कार्यालय काँकरभिट्टाका अनुसार भारत, चीन, अष्ट्रेलिया र बङ्गलादेश लगायतका देशहरूबाट ठूलो परिमाणमा खाद्यान्न, दलहन, तरकारी तथा फलफूल नेपाल भित्रिएको हो। स्वदेशमै कृषि उत्पादन बढाउने सरकारी नीति र दाबीका बिच पूर्वी सीमा नाकाबाट अर्बौँ रुपैयाँको कृषि उपज आयात हुनुले मुलुकको कृषि परनिर्भरतालाई पुनः उजागर गरेको छ।

प्लाण्ट क्वारेन्टाइन कार्यालयका प्रमुख नन्दकिशोर सिंहका अनुसार समीक्षा अवधिमा कुल २४ अर्ब २६ करोड ७४ लाख रुपैयाँ बराबरको कृषिजन्य सामग्री नेपाल भित्रिएको छ। झापाको काँकडभिट्टा नाका पूर्वी नेपालको मुख्य व्यापारिक मार्ग मानिन्छ, जहाँबाट नियमित रूपमा कृषिजन्य पदार्थ, जडीबुटी तथा फलफूलको आयात-निर्यात हुने गर्दछ। तर हालैका वर्षहरूमा आन्तरिक उत्पादन घटेसँगै निर्यातको तुलनामा आयातको परिमाण उच्च दरमा बढ्दै गएको तथ्याङ्कले देखाएको छ।

आयातित वस्तुहरूमध्ये सबैभन्दा बढी योगदान छिमेकी मुलुक भारतको रहेको छ। त्यसबाहेक बङ्गलादेश, चीन र अष्ट्रेलियाबाट समेत मुख्यगरी दाल, गेडागुडी, फलफूल तथा विभिन्न खाद्यान्न सामग्री आयात गरिएको क्वारेन्टाइन कार्यालयले जनाएको छ। पूर्वी नाका भएर नेपाल प्रवेश गर्ने यस्ता कृषिजन्य वस्तुहरूको जीवजीवाणु परीक्षण तथा गुणस्तर जाँच प्लान्ट क्वारेन्टाइन कार्यालयले गर्दै आएको छ। स्वदेशी बजारमा दैनिक उपभोग्य वस्तुको माग पूर्ति गर्न विदेशी उत्पादनमा भर पर्नुपर्ने बाध्यता कायमै रहेको व्यवसायीहरू बताउँछन्।

नेपाल आफैँमा कृषिप्रधान देश भए पनि हरेक वर्ष कृषिजन्य वस्तुको आयातमा अर्बौँ रुपैयाँ वैदेशिक मुद्रा बाहिरिनु चिन्ताको विषय बनेको छ। स्थानीय स्तरमा कृषकहरूलाई प्रोत्साहन, सिँचाइको पर्याप्त व्यवस्था, मल तथा बिउबिजनको सहज उपलब्धता र उत्पादित वस्तुको उचित बजार मूल्य नहुँदा कृषकहरू उत्पादनबाट विमुख हुने गरेका छन्। यसले गर्दा स्वदेशी उत्पादनले बजार नपाउने र विदेशी कृषि उपजले बजार कब्जा गर्ने स्थिति निरन्तर दोहोरिरहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।

पूर्वी नाकाबाट भित्रिने मुख्य कृषिजन्य वस्तुहरूमा चामल, मकै, गहुँ जस्ता खाद्यान्नका साथै हरियो तरकारी, स्याउ, केरा, सुन्तला जस्ता फलफूल तथा चना, मसुरो र केराउ जस्ता दलहन बाली प्रमुख रहेका छन्। यी वस्तुहरूको आयातले एकातिर मुलुकको व्यापार घाटा बढाउन ठूलो भूमिका खेलेको छ भने अर्कातिर वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिमा पनि दबाब बढाएको छ। कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण, व्यवसायीकरण र भण्डारण क्षमताको विकास नगरिएसम्म कृषि आयातको यो क्रम घट्न नसक्ने विशेषज्ञहरूको तर्क छ।

आगामी दिनहरूमा कृषि आयातलाई प्रतिस्थापन गर्न सरकारले दीर्घकालीन नीति तथा प्रभावकारी कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। स्थानीय कृषि उत्पादनलाई प्रवर्द्धन गर्ने, सीमा नाकामा गुणस्तर परीक्षणलाई थप कडाइ गर्ने र कृषकहरूलाई व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित गर्न अनुदान तथा आधुनिक प्रविधिको पहुँछ पुर्‍याउनु अपरिहार्य छ। काँकडभिट्टा नाकाबाट हुने कृषि व्यापारको व्यवस्थित नियमन र स्वदेशी उत्पादनको बजारीकरणले मात्र व्यापार घाटा न्यूनीकरणमा सहयोग पुर्याउनेछ।