रसुवा बाढी बीमा भुक्तानी: अग्रिम दाबी फछ्र्यौटको तयारी

१ पुष, काठमाडौं ।

काठमाडौं। भदौ १० गते रसुवा जिल्लामा आएको विनाशकारी बाढीबाट ठूलो भौतिक तथा आर्थिक क्षति व्यहोरेका पीडितहरूलाई रसुवा बाढी बीमा भुक्तानी अग्रिम रूपमा उपलब्ध गराउनेबारे सरोकारवालाहरूले पहल थालेका छन्। बाढीका कारण जलविद्युत् आयोजना, स्थानीय पूर्वाधार, व्यवसाय तथा निजी सम्पत्तिमा भएको अकल्पनीय क्षतिपछि पुनर्निर्माण र पुनरुत्थानको कामलाई गति दिन बीमा कम्पनीहरूले प्रारम्भिक क्षति मूल्याङ्कनका आधारमा अग्रिम भुक्तानी दिनुपर्ने माग जोडदार रूपमा उठेको हो।

विपद्का कारण ठप्प बनेका विकास निर्माण तथा व्यावसायिक गतिविधिहरूलाई पुनः सञ्चालन गर्न तत्काल ठूलो रकमको आवश्यकता पर्ने गर्दछ। यसअघि भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा क्षति पुगेका भौतिक सम्पत्तिको बीमा दाबी भुक्तानी गर्दा बीमा कम्पनीहरूले प्रारम्भिक नोक्सानी यकिन गरी करिब ५० प्रतिशतसम्म अग्रिम भुक्तानी दिएका थिए। सोही नजिरलाई पछ्याउँदै रसुवा बाढीबाट प्रभावित भएका बीमितहरूलाई पनि राहत स्वरूप शीघ्र अग्रिम भुक्तानी दिनुपर्ने सुझाव बीमा विज्ञ तथा व्यवसायीहरूले दिएका छन्।

रसुवामा आएको बाढीले खासगरी निजी क्षेत्रबाट निर्मित जलविद्युत् आयोजनाहरू, सडक पूर्वाधार, पुल तथा व्यापारिक फर्महरूमा गम्भीर क्षति पुर्‍याएको छ। विपद् लगत्तै क्षति मूल्याङ्कनका लागि सर्भेयरहरू परिचालन गरिए पनि विकट भूगोल र बाढीको निरन्तर जोखिमका कारण विस्तृत प्रतिवेदन तयार पार्न केही समय लाग्ने देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा पूर्ण प्रतिवेदनको पर्खाइमा बस्दा बीमितहरूको पुनर्निर्माण प्रक्रिया लम्बिने र आर्थिक सङ्कट अझ गहिरिने खतरा रहेको उद्योगी तथा व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

नेपाल बीमा प्राधिकरणका अनुसार ठूला प्राकृतिक विपद्को समयमा बीमितलाई तत्काल राहत पुर्‍याउनु बीमा क्षेत्रको सामाजिक तथा व्यावसायिक दायित्व हो। प्राधिकरणले विगतमा पनि बाढी, पहिरो तथा भूकम्पजस्ता महाविपद्का समयमा बीमा कम्पनीहरूलाई अग्रिम तथा अन्तरिम दाबी फछ्र्यौट गर्न निर्देशन दिँदै आएको थियो। यसपटक पनि क्षतिको अवस्था हेरेर बीमितले पर्याप्त प्रमाण र प्रारम्भिक सर्भेयरको सिफारिस पेश गरेमा निश्चित प्रतिशत रकम अग्रिम भुक्तानी गर्न बीमा कम्पनीहरू सकारात्मक देखिएका छन्।

निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले पनि यस्ता प्राकृतिक विपद्का घटनाहरूमा बीमितलाई सहजीकरण गर्न अग्रिम भुक्तानी प्रक्रिया उपयोगी हुने स्वीकार गरेका छन्। यद्यपि, अग्रिम भुक्तानी गर्दा वास्तविक क्षतिको नजिक पुगेर दायित्व निर्धारण गर्नुपर्ने प्राविधिक चुनौती भने कायमै रहने कम्पनीहरूको भनाइ छ। सर्भेयरहरूले प्रारम्भिक क्षति मूल्याङ्कन प्रतिवेदन बुझाएपछि बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो सञ्चालक समितिको निर्णय वा नियामक निकायको निर्देशिका अनुसार दाबी रकमको केही प्रतिशत अग्रिम निकासा गर्न सक्ने व्यवस्था छ।

रसुवाको विकट भौगोलिक अवस्थितिका कारण स्थलगत निरीक्षणमा केही कठिनाइ भए तापनि आधुनिक प्रविधि र स्थानीय निकायको समन्वयमा क्षति सङ्कलन कार्यलाई तीव्र पारिएको छ। बीमितहरूले आफ्नो सम्पत्तिको सुरक्षा र पुनर्निर्माण तत्काल सुरु गर्न पाउँदा स्थानीय अर्थतन्त्रलाई पुरानै लयमा फर्काउन ठूलो मद्दत पुग्नेछ। बीमा कम्पनीहरूले देखाउने तदारुकता र लचिलोपनले नै आगामी दिनमा बीमा क्षेत्रप्रतिको जनविश्वास थप प्रगाढ हुने अपेक्षा गरिएको छ।

समग्रमा, रसुवा बाढीका कारण उत्पन्न सङ्कटपूर्ण अवस्थाबाट पार पाउन पारदर्शी र द्रुत बीमा दाबी फछ्र्यौट प्रणालीको आवश्यकता खड्किएको छ। नियामक निकाय नेपाल बीमा प्राधिकरण, निर्जीवन बीमा कम्पनीहरू र सर्भेयरहरूबीच प्रभावकारी समन्वय भई अग्रिम भुक्तानी प्रक्रिया अघि बढेमा रसुवाका बाढी प्रभावित क्षेत्रहरूको पुनर्निर्माणले छिट्टै सार्थकता पाउने देखिन्छ।