२२ कात्तिक, काठमाडौं ।
काग तिहार पर्व नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड यमपञ्चक अर्थात् तिहारको अवसरमा देशभर श्रद्धा, भक्ति र उत्साहका साथ मनाइएको छ। कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने यस पर्वमा बिहानै स्नान गरी यमराजको सन्देशवाहक तथा दूतका रूपमा मानिने कागलाई पूजा गरी मीठामीठा खानेकुरा दिने वैदिक परम्परा रहेको छ। तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष यमपञ्चक केही अघि आरम्भ भए तापनि वैदिक विधि अनुसार कागको पूजा अर्चना गरी मीठा पकवानहरू अर्पण गरिएका छन्।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता अनुसार कागलाई यमराजको प्रत्यक्ष सन्देशवाहकका रूपमा लिइन्छ। कागले शुभ तथा अशुभ दुवै प्रकारका खबरहरू मानिसहरूसम्म पुर्याउने जनविश्वास रहेको छ। यमलोकमा यमराजलाई मानिसका पाप र पुण्यको लेखाजोखा बुझाउने कार्यमा पनि कागको भूमिका रहने भएकाले यस दिन कागलाई खुसी बनाएमा यमराजको कोपदृष्टिबाट बचिने र घरपरिवारमा अकाल मृत्यु वा संकट नआउने धार्मिक विश्वास रही आएको छ। त्यसैले बिहानै स्नान गरी शुद्ध भएर घरको आँगन, कौसी वा खुला ठाउँमा चामल, रोटी, फलफूल र मीठा पकवानहरू राखेर कागलाई निमन्त्रणा गरी खुवाउने गरिन्छ।
नेपाली समाजमा काग तिहार केवल धार्मिक दृष्टिकोणले मात्र नभई वातावरणीय र कृषिसँग सम्बन्धित हिसाबले पनि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। कागलाई ‘पर्यावरणको सफाईकर्मी’ र किसानको मित्रका रूपमा चिनिन्छ। खेतबारीमा लाग्ने हानिकारक कीराफट्याङ्ग्राहरू खाएर बालीनालीको रक्षा गर्ने भएकाले किसानहरूले कागप्रति कृतज्ञता ज्ञापन गर्न पनि यस दिन विशेष रूपमा पूजा गर्छन्। साथै, वातावरणमा रहेका फोहरमैला हटाएर पर्यावरणलाई स्वच्छ राख्न कागले खेल्ने भूमिका प्रशंसनीय मानिन्छ।
तिहार अर्थात् यमपञ्चकका पाँचै दिन प्रकृति, मानिस र पशुपन्छीबीचको प्रगाढ सम्बन्धलाई उजागर गर्ने पर्वका रूपमा चिनिन्छन्। काग तिहारको भोलिपल्ट नरक चतुर्दशी तथा कुकुर तिहार मनाउने परम्परा छ। कुकुरलाई घरको सुरक्षाकर्मी र यमराजकै अर्को दूतका रूपमा पूजिन्छ। त्यसपछि क्रमश: गाईपूजा, लक्ष्मीपूजा, गोवर्धन पूजा, हलुका पूजा र अन्त्यमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको असीम स्नेहको प्रतीक भाइटीका मनाएर यमपञ्चकको समापन हुने गर्दछ।
काठमाडौँ उपत्यकाका हनुमानढोका, पशुपतिनाथ परिसर, विभिन्न शक्तिपीठहरू तथा देशका गाउँघर र सहरहरूमा बिहानैदेखि काग तिहारको चहलपहल देखिएको थियो। पशुपन्छीप्रतिको यो सम्मान र सहअस्तित्वको सन्देश बोकेको चाडले नेपाली संस्कृतिमा छुट्टै मौलिकता र रौनक थपेको छ। तिथिको समयतालिकामा केही फेरबदल भए पनि सम्पूर्ण नेपालीहरूले धार्मिक निष्ठाका साथ यस वर्षको यमपञ्चकका कार्यक्रमहरू अघि बढाइरहेका छन्।
थप उपयोगी लिङ्कहरू
Tourism & Management · Citizen Responsibility · Skill Services · Ramesh Poudel
यो सामग्री WpNewblog द्वारा तयार — www.rameshpoudel.com
Leave a Reply