बञ्चरेडाँडाको फोहोरले स्थानीय जनजीवन र कृषिमा गम्भीर असर

७ भदौ, काठमाडौं ।

काठमाडौँ उपत्यकाको फोहोर विसर्जन गरिँदै आएको बञ्चरेडाँडाको फोहोर र यसबाट सिर्जित दुर्गन्धका कारण प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाको जनजीवन अत्यन्त कष्टकर बन्दै गएको छ। नुवाकोट र धादिङको सिमानामा रहेको बञ्चरेडाँडा ल्याण्डफिल साइट आसपासका बासिन्दाहरू दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या, कृषि उत्पादनमा ह्रास र पशुपालनमा देखिएको संकटका कारण विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेका छन्। उपत्यकाको फोहोर निरन्तर फ्याँकिए पनि वातावरणीय प्रभाव न्यूनीकरणका लागि ठोस कदम नचालिँदा स्थानीय समुदाय चरम सास्ती भोग्न बाध्य भएका हुन्।

स्थानीयवासीका अनुसार फोहोरबाट निस्कने विषाक्त पानी (लिकेड) र दुर्गन्धले गर्दा उर्वर भूमिमा कृषि उपज फल्न छोडेको छ। खेतबारीमा लगाइएका खाद्यान्न बालीका सँगै तरकारी र फलफूल समेत पाक्न नपाई कुहिएर जाने समस्या बढेको छ। मुख्य जैविक कृषि क्षेत्रका रूपमा परिचित यस भेगमा उत्पादन घट्दै जाँदा स्थानीय किसानहरूको आम्दानीको स्रोत सुकेको छ। माटोको उर्वराशक्ति क्षीण हुँदै गएकाले अन्नबाली तथा फलफूल खेतीबाट किसानहरू पलायन हुने क्रम तीव्र बनेको छ।

कृषि उत्पादन मात्र नभई सो क्षेत्रमा पशुपालन व्यवसाय समेत पूर्ण रूपमा संकटमा परेको छ। फोहोरका कारण फैलिएको प्रदूषण र दूषित पानी पिउनाले घरपालुवा पशुपन्छीहरू विभिन्न रोगको शिकार भई मर्न थालेका छन्। गाई, भैँसी, बाख्रा तथा कुखुरा पालन गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएका स्थानीयहरू पशुपन्छी बचाउन धौधौ परेको गुनासो गर्छन्। चरन क्षेत्र दूषित बनेकाले चराउन लगिएका वस्तुभाउ बिरामी पर्ने र मर्ने दर उच्च भएपछि व्यावसायिक पशुपालन नै बन्द गर्नुपर्ने स्थिति सिर्जना भएको छ।

यसैगरी, मानव स्वास्थ्यमा परेको असर झनै भयावह बन्दै गएको छ। बञ्चरेडाँडा आसपासका गाउँहरूमा छालाको संक्रमण, श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या र विभिन्न संक्रामक रोगहरूको प्रकोप निरन्तर बढिरहेको छ। फोहोरको दुर्गन्ध र झिंगा तथा लामखुट्टेको अत्यधिक वृद्धिका कारण बालबालिका र वृद्धवृद्धा सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। वातावरणीय सरसफाइ र पर्याप्त स्वास्थ्य सुविधाको अभावमा स्थानीय नागरिकहरू निरन्तर शारीरिक तथा मानसिक तनाव झेल्न बाध्य छन्।

काठमाडौँ महानगरपालिका र सङ्घीय सरकारले फोहोर व्यवस्थापनलाई वैज्ञानिक र वातावरणमैत्री बनाउने पटक-पटक प्रतिबद्धता जनाए तापनि व्यवहारमा त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सकेको छैन। फोहोर विसर्जन गर्ने र त्यसबाट निस्कने विषाक्त तत्वको प्रशोधन गर्ने आधुनिक प्रविधिको प्रयोग नहुँदा समस्या झनै जटिल बनेको हो। स्थानीय बासिन्दाहरूले सरकारले विगतमा गरेका सम्झौताहरू पालना नगरेको भन्दै आक्रोश व्यक्त गर्दै आएका छन्।

स्थानीय सरोकारवालाहरूले मानव अधिकार र वातावरणीय न्यायको प्रत्याभूति दिलाउन सरकारसँग माग गरेका छन्। वैज्ञानिक ढङ्गले फोहोरको प्रशोधन, प्रभावित क्षेत्रमा औषधि उपचारको प्रबन्ध र किसानहरूलाई क्षतिपूर्तिको व्यवस्था नभए कडा आन्दोलनमा उत्रिने उनीहरूले चेतावनी दिएका छन्। दीर्घकालीन समाधान बिना बञ्चरेडाँडाको फोहोर विसर्जन जारी राख्नाले भविष्यमा झनै ठूलो वातावरणीय र मानवीय संकट निम्त्याउने निश्चित छ।