सांसदलाई संसदीय प्रशिक्षण: चार दलका नेता सिकाइमा

९ भदौ, काठमाडौं ।

काठमाडौं। नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलका नेता तथा प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू संसदीय भूमिका, कानुन निर्माण प्रक्रिया र संस्थागत क्षमता अभिवृद्धिका लागि नयाँ सिकाइ अभ्यासमा जुटेका छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) सहित देशका चार प्रमुख राजनीतिक दलका सांसदलाई संसदीय प्रशिक्षण दिने उद्देश्यले राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक इन्स्टिच्युट (एनडीआई) को समन्वयमा छुट्टाछुट्टै अभिमूखीकरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ। संसद् तथा सडकमा निरन्तर राजनीतिक दाउपेच र आरोप-प्रत्यारोपमा व्यस्त रहने नेताहरू यतिबेला भने आफ्ना संसदीय दायित्वलाई प्रभावकारी बनाउन ‘विद्यार्थी’ बनेर शिक्षण सत्रमा सहभागी भएका हुन्।

नेपालको सङ्घीय संसद्‌मा प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक दलहरूले आफ्ना सांसदहरूको विधायिकी क्षमता बढाउन तथा संसदीय समितिका बैठकहरूमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न यो पहल थालेका हुन्। राजनीतिक दलका सांसदलाई संसदीय प्रशिक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत विधायकहरूलाई विधेयकमाथिको सैद्धान्तिक तथा दफावार छलफल, संशोधन दर्ता प्रक्रिया, र शून्य तथा विशेष समयको प्रभावकारी उपयोगबारे विस्तृत जानकारी दिइएको छ। यस अभ्यासले नयाँ र अनुभवी दुवै थरीका जनप्रतिनिधिलाई जनताका मुद्दा संसद्‌मा दह्रोसँग उठाउन र कानुन निर्माणलाई गुणस्तरीय बनाउन सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

प्रशिक्षण सत्रहरूमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, नेपाली कांग्रेस, नेकपा (एमाले), र नेकपा (माओवादी केन्द्र) का सांसद तथा केन्द्रीय स्तरका नेताहरू अलग-अलग समूहमा विभाजन भई सहभागी भएका छन्। एनडीआईले प्रत्येक दलको सांगठनिक आवश्यकता र नयाँ संसदीय चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै फरक-फरक कार्यसूची तयार पारेको थियो। विशेष गरी पहिलो पटक संसद्‌मा पुगेका नयाँ सांसदहरूका लागि संसदीय नियमावली, बजेट विश्लेषण, र सरकारमाथिको संसदीय निगरानी सम्बन्धी विषयवस्तु मुख्य प्राथमिकतामा राखिएका छन्।

संसदीय लोकतन्त्रमा जनप्रतिनिधिको मुख्य काम जनताका पक्षमा प्रभावकारी कानुन बनाउनु र कार्यपालिकालाई जवाफदेही बनाउनु हो। यद्यपि व्यवहारमा संसद् अक्सर दलीय खिचातानीका कारण राजनीतिक विवादमा अल्झिने गरेको छ। यस्तो पृष्ठभूमिमा सञ्चालन भएको राजनीतिक दलका सांसदलाई संसदीय प्रशिक्षण ले संसद्को कामकारबाहीलाई थप रचनात्मक, मर्यादित र नतिजामुखी बनाउन सघाउ पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ। कार्यक्रममा सहभागी सांसदहरूले संसद्‌मा विरोधको शैली सुधार गर्ने र बहसलाई तथ्यमा आधारित बनाउने विषयमा विशेष चासो व्यक्त गरेका थिए।

नेपालमा लामो समयदेखि लोकतान्त्रिक संस्था र संसदीय प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय साझेदार संस्थाहरूले प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्दै आएका छन्। सोही क्रममा एनडीआईले दलहरूको आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढीकरण, नीतिगत अनुसन्धान, र सांसदहरूको क्षमता अभिवृद्धिमा समन्वय गर्दै आएको छ। यसपटकको प्रशिक्षणमा अन्तर्राष्ट्रिय संसदीय अभ्यास, विभिन्न मुलुकका उत्कृष्ट अनुभव, र डिजिटल संसद् अवधारणाबारे समेत विश्लेषणात्मक प्रस्तुतीकरण गरिएको थियो।

विगतका वर्षहरूमा नयाँ कानुन निर्माण गर्दा पर्याप्त छलफल नहुने र कतिपय विधेयकहरू वर्षौंसम्म अल्झिएर बस्ने समस्या नेपालको संसद्‌मा देखिँदै आएको छ। संसद्लाई जनउत्तरदायी बनाउन सांसदहरू स्वयं विषयवस्तुमा पोख्त हुनुपर्ने आवश्यकता महसुस गरिएपछि यो विषयलाई राजनीतिक दलहरूले गम्भीरतापूर्वक लिएका हुन्। प्रशिक्षणमा भाग लिएका सांसदहरूले संसद्‌मा प्रस्तुत हुने विधेयकहरूको अध्ययन, अनुसन्धान र दलीय अडान तय गर्ने तरिकाबारे नयाँ दृष्टिकोण प्राप्त भएको बताएका छन्।

अन्ततः, नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलहरूले आफ्ना नेता तथा सांसदहरूको संस्थागत क्षमता बढाउन थालेको यो प्रयासलाई विश्लेषकहरूले सकारात्मक रूपमा हेरेका छन्। राजनीतिक दलीय आग्रहभन्दा माथि उठेर मुलुकको सुशासन र कानुन निर्माण प्रक्रियालाई बलियो बनाउन सांसदहरूले सिकेका ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्ने चुनौती भने अझै कायम छ।