हरितालिका तीज: शिवालयहरूमा व्रतालुको घुइँचो, पूजाआजा जारी

२९ भदौ, काठमाडौं ।

भाद्र शुक्ल तृतीयाका अवसरमा सनातन धर्मावलम्बी महिलाहरूले विशेष निष्ठाका साथ मनाउने मौलिक सांस्कृतिक पर्व हरितालिका तीज आज देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। बिहानैदेखि काठमाडौँको प्रसिद्ध पशुपतिनाथ मन्दिरसहित देशभरका साना-ठूला शिवालयहरूमा पूजाआजा र दर्शनका लागि व्रतालु महिलाहरूको उल्लेख्य घुइँचो लागेको छ। पारिवारिक सुख, शान्ति, समृद्धिका साथै सद्धैर्य र दाम्पत्य जीवनको सफलताको कामना गर्दै महिलाहरूले देवाधिदेव महादेव र माता पार्वतीको पूजा आराधना गरिरहेका छन्।

धार्मिक मान्यताअनुसार सत्ययुगमा हिमालयपुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न निराहार र जलाहार व्रत बसेकी थिइन्। पार्वतीको कठोर तपस्या र निष्ठाबाट प्रसन्न भई शिवले उनलाई पत्नीका रूपमा स्वीकार गरेको पौराणिक कथन छ। सोही धार्मिक परम्परालाई पछ्याउँदै हिन्दू नारीहरूले बिहानै स्नान गरी चोखो रातो, हरियो तथा पहेंलो कपडामा सजिएर निरोगिता र अखण्ड सौभाग्यको कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्दछन्। तीजको अघिल्लो दिन राति ‘दर’ खाएर सुरु हुने यो व्रत तृतीयाका दिन दिनभर पूजा-आजा र चतुर्थीका दिन गणेश पूजा गरी पारण गरेपछि समाप्त हुन्छ।

तीजका अवसरमा काठमाडौँस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरमा व्रतालुहरूको अत्यधिक भीडलाई ध्यानमा राख्दै विशेष प्रबन्ध मिलाइएको छ। पशुपति क्षेत्र विकास कोषका अनुसार दर्शनार्थीहरूलाई सहज र व्यवस्थित रूपमा दर्शन गराउनका लागि विभिन्न चारवटा लाइनको व्यवस्था गरिएको छ। सुरक्षा व्यवस्थालाई कडा बनाइनुका साथै स्वास्थ्य शिविर, पिउने पानी, सरसफाइ र स्वयंसेवकहरूको परिचालन व्यापक रूपमा गरिएको छ। पशुपतिनाथका अलावा ललितपुरको कुम्भेश्वर, भक्तपुरको डोलेश्वर, काभ्रेको पानेश्वर, पूर्वको पिण्डेश्वर तथा पश्चिमको बागेश्वरी लगायतका प्रसिद्ध शिवपीठहरूमा पनि बिहानैदेखि भक्तजनको बाक्लो उपस्थिति रहेको छ।

हरितालिका तीज केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई नेपाली समाजको एउटा विशिष्ट सामाजिक र सांस्कृतिक उत्सव पनि हो। वर्षभरि आफ्नो कर्मक्षेत्र वा माइती घरको व्यस्तताका कारण टाढिएका दिदीबहिनीहरू एकै ठाउँमा भेला भई सुख-दुःख साटासाट गर्ने, गीत गाउने र नाच्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा यस पर्वलाई लिइन्छ। विशेष गरी तीजका लोकगीतहरूमा महिलाहरूले आफ्ना वेदना, सामाजिक रूपान्तरणका विषय र सांस्कृतिक चेतनाका भावनाहरू व्यक्त गर्ने गर्दछन्।

हालका वर्षहरूमा तीज मनाउने शैलीमा केही आधुनिकता र परिमार्जन आए पनि यसको धार्मिक तथा सांस्कृतिक मर्म अझै जीवन्त छ। संस्कृतिविद्हरूका अनुसार पर्वको मौलिकता र सांस्कृतिक महत्त्वलाई जोगाउँदै तडकभडक र फजुल खर्च नियन्त्रण गरी सभ्य रूपमा तीज मनाउनु आवश्यक छ। देश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपाली महिलाहरूले आजको दिनलाई भाइचारा, आत्मीयता र खुसी साटासाट गर्दै भव्यताका साथ मनाइरहेका छन्।