इरानी जलेको पुस्ता: संकट र अनिश्चित भविष्यको कथा

२८ भदौ, काठमाडौं ।

इरानी जलेको पुस्ताका रूपमा परिचित सन् १९८० को दशकका नागरिकहरू यतिबेला संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीचको चर्कँदो भूराजनीतिक तनाव र लगातार खस्किँदो आन्तरिक अर्थतन्त्रका कारण गम्भीर मानसिक तथा सामाजिक सङ्कटबाट गुज्रिरहेका छन्। इरान-इराक युद्धको कठिन समयमा जन्मिएका यी नागरिकहरूले आफ्नो जीवनको चार दशक बिताइसक्दा पनि सुख र स्थायित्वको अनुभूति गर्न पाएका छैनन्। निरन्तरको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध, आकाशिँदो मुद्रास्फीति र रोजगारीका अवसरहरूको अभावका कारण यो पुस्ता आफूलाई पूर्ण रूपमा ‘जलेको’ वा नष्ट भएको महसुस गर्न बाध्य भएको छ।

सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिलगत्तै सुरु भएको इरान-इराक युद्ध (१९८०–१९८८) को छायामा हुर्केको यो पुस्ताले बाल्यकालदेखि नै अभाव र त्रासको सामना गर्नुपरेको थियो। युद्धपछिको पुनर्निर्माणको समयमा ठूलो सपना देखाइएको भए पनि वयस्क उमेरमा पुग्दा उनीहरूले केवल आर्थिक नाकाबन्दी र राजनीतिक अस्थिरता मात्र व्यहोर्नुपर्यो। उच्च शिक्षा हासिल गरेर देशको विकासमा योगदान दिने उनीहरूको सपना अन्तर्राष्ट्रिय जगत्‌बाट इरान अलग्गिँदै जाँदा तुहिन पुगेको छ।

इरानको अर्थतन्त्रमा आएको अभूतपूर्व मन्दीले यस पुस्ताको जीवनस्तरलाई तहसनहस बनाएको छ। अमेरिकाद्वारा लगाइएका कडा आर्थिक प्रतिबन्धहरूका कारण इरानी रियालको मूल्य निरन्तर घट्दै गएको छ भने दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य आकाशिएको छ। मध्यम वर्गका रूपमा स्थापित हुनुपर्ने उमेरमा यो पुस्ता आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्नै धौ-धौ पर्ने अवस्थामा पुगेको छ। घर खरिद गर्ने, पारिवारिक स्थायित्व कायम गर्ने र बालबच्चाको सुरक्षित भविष्य निर्माण गर्ने उनीहरूको चाहना केवल कल्पनामै सीमित भएको छ।

अमेरिका र इजरायलसँगको बढ्दो सैन्य तनावले इरानभित्र नयाँ युद्धको छाया मडारिरहेको छ। विगत धेरै दशकदेखि युद्ध र अशान्तिको सामना गर्दै आएका इरानीहरूका लागि सम्भावित सैन्य सङ्घर्षको खबरले थप निराशा पैदा गरेको छ। भविष्यमा स्थिति सुध्रिने कुनै ठोस आधार नदेखिएपछि धेरैजसो इरानी नागरिकहरूले आफ्नो जीवनको ऊर्जा र समय पूर्ण रूपमा व्यर्थ भएको महसुस गरिरहेका छन्।

सामाजिक सुरक्षा र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको अभावले पनि यो पुस्तालाई गम्भीर रूपमा पिल्सिएको छ। देशमा व्याप्त कडा सामाजिक नियम, विचार व्यक्तिको स्वतन्त्रतामाथिको अंकुश र समय-समयमा हुने जनप्रदर्शनहरूमाथि गरिने दमनले नागरिकहरूमा चरम निराशा पैदा गरेको छ। उनीहरूका अनुसार अघिल्लो पुस्ताले क्रान्ति र युद्ध भोग्यो भने पछिल्लो नयाँ पुस्ताले प्रविधिको प्रयोगमार्फत बाह्य विश्वबारे बुझ्ने मौका पायो, तर १९८० को दशकको पुस्ता भने दुवैको चेपुवामा परेर आफ्नो अस्तित्व नै गुमाउन पुगेको छ।

यस सङ्कटको अर्को भयानक परिणामका रूपमा दक्ष जनशक्तिको तीव्र पलायनलाई लिइएको छ। आशा गुमाएका हजारौँ इन्जिनियर, डाक्टर, र प्राविधिकहरू देश छाडेर युरोप, अमेरिका तथा खाडी मुलुकहरूतर्फ पलायन भइरहेका छन्। तर, जो आर्थिक वा पारिवारिक कारणले देश छाड्न असमर्थ छन्, उनीहरू इरानमै बसेर दैनिक आर्थिक सङ्घर्ष र मानसिक तनाव सहन बाध्य छन्।

समग्रमा, इरानको राजनीतिक इतिहास र भूराजनीतिक चपेटामा परेको यो मध्यस्थ पुस्ताका लागि निकट भविष्यमा कुनै ठोस राहतको सम्भावना देखिँदैन। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा सुधार नभएसम्म र आन्तरिक आर्थिक नीतिहरूमा व्यापक फेरबदल नआएसम्म यो पुस्ताले भोगिरहेको निराशा र सङ्कट कायमै रहने देखिन्छ।