नारायणगढ–बुटवल सडकखण्डमा थपिँदै ओभरहेड क्यानोपी ब्रिज

१८ असोज, काठमाडौं ।

पूर्व-पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत नारायणगढ–बुटवल सडकखण्डको वन क्षेत्रमा वन्यजन्तु, विशेष गरी बाँदर तथा अन्य साना जीवजन्तुको सुरक्षित आवतजावतका लागि थप दुईवटा ‘ओभरहेड क्यानोपी ब्रिज’ (आकासे झोलुङ्गे पुल) निर्माण गर्ने तयारी अघि बढाइएको छ। एसियाली राजमार्ग मापदण्डअनुसार चार लेनमा विस्तार भइरहेको यस राजमार्गको कावासोतीदेखि लाकाहा बीचको जङ्गल र चोरमारादेखि अरुणखोला बीचको वन क्षेत्रमा यी पुलहरू बनाउन लागिएको हो। सडक विस्तारसँगै तीव्र गतिमा गुड्ने सवारी साधनबाट वन्यजन्तुलाई बचाउन र जैविक विविधताको संरक्षण गर्न यो कदम चालिएको हो।

एसियाली विकास बैंकको ऋण सहयोगमा विस्तार भइरहेको नारायणगढ–बुटवल सडकखण्ड कुल ११३ किलोमिटर लामो रहेको छ। राजमार्गलाई चार लेनमा स्तरोन्नति गर्दा वन क्षेत्रका धेरै रूखहरू कटान भएका छन् जसका कारण वनस्पति र वन्यजन्तुको प्राकृतिक बासस्थान प्रभावित हुने जोखिम बढेको छ। पहिले दुई लेनको सडक हुँदा रूखका हाँगाहरू आपसमा जोडिएकाले बाँदर तथा साना जीवजन्तुहरू सजिलै एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुग्ने गर्दथे। तर, सडक चौडा भएपछि रूखहरूबीचको दूरी बढेको र सडक पार गर्ने क्रममा सवारी साधनको टक्करबाट वन्यजन्तुको मृत्यु हुने घटनाहरू वृद्धि भएका छन्।

वातावरण संरक्षण तथा जैविक विविधताको रक्षाका लागि निर्माण गर्न लागिएका यी क्यानोपी ब्रिज रूखका हाँगाहरूबीच डोरी र सञ्जालको माध्यमबाट जोडेर बनाइने विशेष किसिमका झुण्डिने पुल हुन्। आयोजनाका अधिकारीहरूका अनुसार कावासोती-लाकाहा र चोरमारा-अरुणखोला खण्डमा निर्माण हुने यी पुलहरू सडकभन्दा निकै माथि रूखका बलिया हाँगाहरूमा अड्याइनेछन्। यसले गर्दा रूखमा आधारित जीवन बिताउने जीवहरू, विशेष गरी बाँदर, लोखर्के तथा अन्य साना स्तनधारी प्राणीहरू सडकमा नझरीकनै एकातर्फको वनबाट अर्कोतर्फ सुरक्षित रूपमा जान सक्नेछन्।

सडक विस्तार आयोजनाले ठूला वन्यजन्तुका लागि सडकमुनि ‘अन्डरपास’ तथा साना जीवका लागि ‘ओभरहेड क्यानोपी ब्रिज’ निर्माणको एकीकृत योजना अघि सारेको छ। यसअघि नै यस खण्डका विभिन्न संवेदनशील वन क्षेत्रमा साना तथा ठूला वन्यजन्तुका लागि अन्डरपास निर्माण गरिसकिएको छ। यद्यपि, रूखमा बसोबास गर्ने जीवजन्तुहरू अन्डरपास प्रयोग गर्न नरुचाउने र रूखकै बाटो रोज्ने भएकाले उनीहरूका लागि क्यानोपी ब्रिज प्रभावकारी माध्यम बनेको हो। यसअघि परीक्षणका रूपमा निर्माण गरिएका यस्ता पुलहरू सफल भएपछि थप दुई स्थानमा निर्माण गर्न लागिएको आयोजनाले जनाएको छ।

नारायणगढ-बुटवल सडकखण्डको नवलपुर क्षेत्र प्राकृतिक जैविक मार्गका रूपमा रहेको छ। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रसँग जोडिएका वन क्षेत्रमा वन्यजन्तुको चाप अत्यधिक रहेको छ। स्थानीय संरक्षणकर्मी तथा वन अधिकारीहरूले सडक विस्तारको सुरुवाती चरणदेखि नै पर्यावरणमैत्री पूर्वाधार निर्माण गर्न माग गर्दै आएका थिए। सडक आयोजना, वन कार्यालय र स्थानीय संरक्षण संस्थाहरूको समन्वयमा निर्माण हुने यी पुलहरूले सडक दुर्घटनामा परी वन्यजन्तुको ज्यान जाने क्रममा उल्लेखनीय कमी ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालमा पूर्वाधार विकासका क्रममा वातावरणीय क्षति कम गर्ने र जैविक विविधता जोगाउने प्रयासका रूपमा ओभरहेड क्यानोपी ब्रिजको अवधारणा लोकप्रिय बन्दै गएको छ। नारायणगढ–बुटवल सडकखण्डमा भइरहेको यो प्रयोगले देशका अन्य राजमार्गहरूमा पनि वन्यजन्तु संरक्षणका लागि नयाँ मापदण्ड स्थापित गर्ने विश्वास लिइएको छ। निर्माण सम्पन्न भएपछि यी पुलहरूको नियमित मर्मत र अनुगमन गरिनेछ ताकि वन्यजन्तुले कुनै अवरोधविना यसको प्रयोग गर्न सकून्। पूर्वाधार विकास र प्रकृति संरक्षणलाई सँगसँगै लैजाने यो प्रयासलाई स्थानीयवासी तथा वातावरणविद्हरूले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।