डा. गोविन्द केसीद्वारा २५औँ सत्याग्रह सुरु

१२ कात्तिक, काठमाडौं ।

चिकित्सा शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा व्यापक सुधारको माग गर्दै आएका वरिष्ठ हाडजोर्नी विशेषज्ञ डा. गोविन्द केसीले पुनः आमरण अनसन सुरु गरेका छन्। विगतमा सरकारसँग भएका विभिन्न सम्झौताहरू पूर्ण रूपमा पालना नभएको र स्वास्थ्य क्षेत्रका समस्या हल गर्न सरकार उदासीन रहेको भन्दै उनले बिहीबार पूर्वी नेपालको इलाम पुगेर आफ्नो २५औँ सत्याग्रहको औपचारिक घोषणा गरेका हुन्।

इलाममा आयोजित एक पत्रकार सम्मेलनमार्फत डा. केसीले आफ्ना पुराना तथा नयाँ मागहरूबारे सञ्चारकर्मीहरूलाई विस्तृत जानकारी गराएका थिए। यसअघि पनि इलाममै पुगेर सत्याग्रह बसिसकेका डा. केसीले दूरदराजका जनतालाई सर्वसुलभ र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउने प्रतिबद्धताबाट सरकार पछि हटेको आरोप लगाए। उनले चिकित्सा शिक्षा ऐनको मर्मअनुरूप काम नभएको र सरकारी नीतिहरू व्यापारिक स्वार्थ समूह अनुकूल बन्दै गएकोमा गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

डा. केसीको २५औँ सत्याग्रहका मागहरूमा मुख्य रूपमा विगतका सम्झौताहरूको अक्षरांश कार्यान्वयन, देशका विभिन्न प्रदेशहरूमा सरकारी मेडिकल कलेजहरूको स्थापना र सञ्चालन, तथा चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई स्वायत्त रूपमा काम गर्न दिनुपर्ने विषयहरू समेटिएका छन्। यसबाहेक, सुदूरपश्चिमको गेटा तथा कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानलाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालनमा ल्याउनुपर्ने, र वरिष्ठताका आधारमा पदाधिकारी नियुक्ति गर्ने पारदर्शी थिति बसाल्नुपर्ने मागलाई उनले पुनः दोहोर्‍याएका छन्।

विगत एक दशकभन्दा बढी समयदेखि नेपालको चिकित्सा शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकृतिविरुद्ध निरन्तर संघर्षरत डा. गोविन्द केसीको यो २५औँ आमरण अनसन हो। यसअघि २४ पटकसम्म गरिएका सत्याग्रहका क्रममा सरकारले पटक-पटक उहाँसँग लिखित सम्झौताहरू गरेको थियो। तथापि, सरकार परिवर्तन भएसँगै ती सम्झौताहरू दराजमा थन्किने र कार्यान्वयनमा आलटाल हुने परम्परा कायम रहेकाले बाध्य भएर पुनः सत्याग्रहको बाटो रोज्नु परेको उहाँको भनाइ छ।

डा. केसीको निरन्तरको सत्याग्रहले नेपालको स्वास्थ्य नीति र चिकित्सा शिक्षा सुधारमा ऐतिहासिक योगदान पुर्‍याएको मानिन्छ। उहाँकै आन्दोलनका कारण राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा ऐन जारी हुनुका साथै प्रत्येक प्रदेशमा कम्तीमा एउटा सरकारी मेडिकल कलेज खोल्ने नीति बनेको थियो। तर, पछिल्लो समयमा ऐनका प्रावधानहरूलाई संशोधन गर्ने बहानामा कमजोर बनाउन खोजिएको र विपन्न नागरिकको स्वास्थ्य सेवामा पहुँच घट्दै गएको भन्दै नागरिक वृत्तबाट समेत चिन्ता व्यक्त भइरहेको छ।

उमेरले ७० वर्ष नाघिसकेका डा. केसीको पटक-पटकको अनसनका कारण स्वास्थ्य स्थिति निकै संवेदनशील बन्दै गएको छ। इलाममा सुरु भएको यस सत्याग्रहका कारण स्थानीयवासी तथा नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूले उहाँको जीवन रक्षाका लागि सरकारसँग तत्काल वार्ता गरी मागहरू सम्बोधन गर्न आग्रह गरेका छन्। सत्याग्रह सुरु भएसँगै स्वास्थ्य मन्त्रालय र सरोकारवाला निकायमाथि विगतका सम्झौता कार्यान्वयनका लागि दबाब थपिएको छ।

साधारण नागरिकको स्वास्थ्य अधिकारका लागि आफ्नो जीवन जोखिममा राखेर लड्दै आएका सत्याग्रही डा. केसीको यो कदमले पुनः देशव्यापी रूपमा बहस र तरंग पैदा गरेको छ। सरकारले विगतका प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्दै डा. केसीका जायज मागहरूलाई तत्काल सम्बोधन गरी उहाँको जीवन रक्षा गर्ने दिशामा कस्तो कदम चाल्छ भन्ने विषय अहिले सर्वत्र चासोको केन्द्र बनेको छ।