धान थन्क्याउन जनशक्ति अभाव: भोजपुरका किसान मारमा

११ कात्तिक, काठमाडौं ।

भोजपुरका किसानलाई पाकेको धान थन्क्याउन जनशक्ति अभाव भएपछि ठूलो समस्या उत्पन्न भएको छ। गाउँघरबाट युवा वर्ग वैदेशिक रोजगारी तथा सहरी क्षेत्रतर्फ तीव्र रूपमा पलायन भएसँगै मुख्य बालीका रूपमा रहेको धान भित्र्याउने याममा कामदार पाउनै छाडिएको हो। खेतमा धान पाकेर पहेंलपुर भइसक्दा पनि समयमै भित्र्याउन नपाउँदा बाली नष्ट हुने चिन्ताले स्थानीय कृषकहरूलाई सताउन थालेको छ।

गाउँमा अहिले वृद्धवृद्धा, महिला र बालबालिका मात्र बाँकी रहेकाले परम्परागत रूपमा गरिँदै आएको कृषि कर्म सञ्चालन गर्न निकै कठिनाइ भएको छ। विगतका वर्षहरूमा बाली काट्ने र थन्क्याउने समयमा गाउँमा आपसी सहयोग र पर्म (खेताला साटासाट गर्ने चलन) गरेर सहजरूपमा काम सम्पन्न गरिन्थ्यो। तर अहिले गाउँभरि खोज्दा पनि काम गर्न सक्ने युवा नभेटिएपछि किसानहरूले सास्ती व्यहोर्नु परेको छ। कामदार पाइहाले पनि उनीहरूको दैनिक ज्याला अत्यधिक बढेकाले कृषि उत्पादनको लागतसमेत भारी मात्रामा वृद्धि भएको किसानहरूको गुनासो छ।

भोजपुर जिल्लाका अधिकांश पहाडी भूभागमा सिँचाइ र आधुनिक कृषि औजारको पहुँच अझै पनि पर्याप्त पुग्न सकेको छैन। परम्परागत कुटो, कोदालो र हँसियाकै भरमा खेतीपाती गर्नुपर्ने बाध्यता रहेका बेला जनशक्ति अभावले कृषि क्षेत्रलाई थप सङ्कटमा धकेलेको छ। वैदेशिक रोजगारीका लागि खाडी मुलुक तथा मलेसिया जाने लहर र अध्ययन वा व्यवसायका सिलसिलामा काठमाडौँ, विराटनगरजस्ता सुगम सहरतर्फ बसाइँ सर्ने प्रवृत्तिले गाउँहरू क्रमशः रित्तिँदै गएका छन्।

स्थानीय किसानहरूका अनुसार खेतमा धान सुकेर झर्ने अवस्था आउँदासमेत थन्क्याउने मानिस नपाउँदा ठूलो घाटा व्यहोर्नुपरेको छ। धान थन्क्याउन जनशक्ति अभाव चर्कँदै गएपछि कतिपय किसानले आगामी वर्षदेखि खेतीको क्षेत्रफल घटाउने वा खेत बाँझै छाड्ने सोच बनाउन थालेका छन्। कृषिमा प्रविधिको प्रयोग बढाउन नसक्दा र श्रमको विकल्प नखोजिँदा धान उत्पादनमै नकारात्मक असर पुग्ने निश्चित देखिएको छ।

कृषि विशेषज्ञहरूका अनुसार युवा पलायन रोक्न र कृषि पेशालाई आधुनिक तथा लाभदायक बनाउन स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय सरकारले ठोस रणनीति ल्याउनु आवश्यक छ। साना तथा मझौला किसानहरूलाई लक्षित गरी मिनी टिलर, थ्रेसर र हार्भेस्टरजस्ता आधुनिक यन्त्रहरू अनुदानमा उपलब्ध गराउन सके श्रमको अभावलाई निकै हदसम्म सम्बोधन गर्न सकिन्छ। गाउँमै स्वरोजगारका अवसर सिर्जना गरी युवाहरूलाई आधुनिक कृषि व्यवसायतर्फ आकर्षित गर्ने वातावरण नबनाएसम्म यस्ता समस्या दोहोरिरहने देखिन्छ।

भोजपुरमा धान भित्र्याउने मुख्य मौसम चलिरहेका बेला जनशक्तिको अभावले किसानहरूमा छाएको निराशाले नेपालको समग्र ग्रामीण अर्थतन्त्र र कृषि क्षेत्रको तीतो यथार्थलाई उजागर गरेको छ। बेलैमा कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण र प्रविधि हस्तान्तरण नगर्ने हो भने आगामी दिनमा खाद्य सुरक्षामा समेत गम्भीर चुनौती थपिने चेतावनी दिइएको छ।