डा. स्वर्णिम वाग्ले : अर्थशास्त्रीबाट अर्थमन्त्रीसम्मको यात्रा

काठमाडौं, चैत्र १३ – राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का संसदीय दलका नेता बालेन्द्र शाह (बालेन) को नेतृत्वमा १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको छ । प्रधानमन्त्री बालेन शाहले आजै पद तथा गोपनीयताको शपथ लिँदै नयाँ सरकारको नेतृत्व सम्हालेका छन् । यस मन्त्रिपरिषद्मा पाँच जना महिला मन्त्री समावेश छन् । मन्त्रिपरिषद्को दोस्रो वरियतासहित रास्वपा उपसभापति डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई अर्थ मन्त्रीको जिम्मेवारी दिइएको छ । उनी आजै सिंहदरबारस्थित अर्थ मन्त्रालय पुगेर कार्यभार सम्हाल्ने छन् ।

यो सरकार गठनलाई राजनीतिक रूपमा नयाँ चरणको सुरुवातका रूपमा हेरिएको छ । झण्डै दुईतिहाई बहुमतसहित रास्वपा पहिलो दल बनेपछि बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त भएका थिए । सानो आकारको १५ सदस्यीय क्याबिनेटमा महिला सहभागिता उल्लेखनीय छ । यसले समावेशी र युवा केन्द्रित सरकारको सन्देश दिएको छ ।

डा. स्वर्णिम वाग्ले : अर्थशास्त्रीबाट अर्थमन्त्रीसम्मको यात्रा

नयाँ अर्थ मन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले नेपालका प्रमुख अर्थशास्त्री, नीति निर्माता र अन्तर्राष्ट्रिय विकास विज्ञका रूपमा परिचित छन् । गोरखाको बुङ्कोटमा जन्मिएका वाग्ले बाल्यकालदेखि नै अध्ययनशील थिए । उनी बुढानिलकण्ठ स्कुलबाट शिक्षा सुरु गरेर विश्वका प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयबाट उच्च शिक्षा हासिल गरेका छन् ।

शिक्षा :

• बुढानिलकण्ठ स्कुल
• लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स (LSE) बाट बीएससी इन इकोनोमिक्स (BEc)
• हार्वर्ड केनेडी स्कुलबाट मास्टर्स इन पब्लिक एडमिनिस्ट्रेसन इन इन्टरनेशनल डेभलपमेन्ट (MPA/ID)
• अस्ट्रेलियन नेशनल युनिभर्सिटीबाट अर्थशास्त्रमा पीएचडी

उनको शैक्षिक पृष्ठभूमि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको छ । हार्वर्ड र एलएसई जस्ता संस्थाबाट प्राप्त ज्ञानले उनलाई विकास नीति, गरिबी न्यूनीकरण र आर्थिक सुधारका क्षेत्रमा विशेषज्ञ बनाएको छ ।

व्यावसायिक अनुभव : डा. वाग्ले २५ वर्षभन्दा बढी समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय विकास क्षेत्रमा सक्रिय छन् । उनी विश्व बैंकको वाशिङ्टन डीसी मुख्यालयमा सिनियर इकोनोमिस्टको रूपमा काम गरेका छन् । संयुक्त राष्ट्रसंघ विकास कार्यक्रम (UNDP) मा विभिन्न भूमिकामा रहेर न्यूयोर्क, हनोइ र कोलम्बोमा सेवा गरे । सन् २०२० देखि २०२२ सम्म UNDP को एशिया–प्रशान्त क्षेत्रीय ब्यूरो (RBAP) मा चिफ इकोनोमिक एडभाइजरको रूपमा काम गर्दै ३६ देशको आर्थिक नीति सल्लाहकार थिए ।

उनी ‘द ग्रेट अपहिभल’ (क्याम्ब्रिज युनिभर्सिटी प्रेस, २०२२) पुस्तकका सहसम्पादक र सन् २०१३ को ग्लोबल ह्युमन डेभलपमेन्ट रिपोर्ट ‘द राइज अफ द साउथ’ का सहलेखक पनि हुन् । सन् २००२ देखि २००७ सम्म UNDP एशिया ट्रेड इनिसिएटिभको सहनेतृत्व गरेका थिए ।

नेपाल फर्किएर सन् २०१४ देखि २०१८ सम्म (अन्तरालमा तीन वर्ष) राष्ट्रिय योजना आयोग (NPC) मा सदस्य र उपाध्यक्ष (मन्त्रीस्तरीय) को भूमिका निर्वाह गरे । २०१५ को विनाशकारी भूकम्पपछिको पोस्ट डिजास्टर निड्स एसेसमेन्ट (PDNA) को सहनेतृत्व गर्दै उनले पुनर्निर्माणका लागि ४ अर्ब अमेरिकी डलरको प्रतिबद्धता जुटाएका थिए । उनी काठमाडौंस्थित इन्स्टिच्युट फर इन्टिग्रेटेड डेभलपमेन्ट स्टडीज (IIDS) को अध्यक्ष समेत हुन् ।

राजनीतिक यात्रा : लामो समय नेपाली कांग्रेससँग आबद्ध रहेका वाग्ले सन् २०२३ मा रास्वपामा प्रवेश गरे । तनहुँ–१ बाट २०८० को उपनिर्वाचन र २०८२ को आम निर्वाचनमा लगातार विजयी भए । रास्वपाको उपसभापति तथा पार्टीको दीर्घकालीन आर्थिक नीति निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् ।

अर्थ मन्त्रालयमा डा. वाग्लेको मूल्य र अपेक्षा

डा. स्वर्णिम वाग्लेको नियुक्तिलाई अर्थतन्त्रका जानकारहरूले ‘कायापलट’ को अवसरका रूपमा हेरिरहेका छन् । नेपालको अर्थतन्त्र अहिले चुनौतीपूर्ण अवस्थामा छ – उच्च व्यापार घाटा, वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति व्यवस्थापन, रोजगारी सिर्जना, लगानी प्रवर्द्धन र दिगो विकासका मुद्दाहरू छन् ।

उनको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव, नीति निर्माण कौशल र विश्व बैंक–UNDP जस्ता संस्थासँगको सम्बन्धले नेपाललाई वैश्विक साझेदारसँग जोड्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । पूर्व योजना आयोग उपाध्यक्षका रूपमा राष्ट्रिय विकास रणनीति निर्माणमा योगदान दिएका वाग्ले अब अर्थ मन्त्रालयबाट बजेट, कर नीति, मौद्रिक नीति समन्वय र आर्थिक सुधारलाई तीव्रता दिन सक्षम हुने छन् ।

रास्वपा स्रोतका अनुसार वाग्ले दोस्रो वरियताका अर्थ मन्त्रीका रूपमा प्रधानमन्त्री बालेन शाहसँग मिलेर सरकारको आर्थिक एजेन्डालाई मजबुत बनाउने छन् । उनको नेतृत्वमा नेपालले आधुनिक आर्थिक नीति, डिजिटल अर्थतन्त्र र युवा केन्द्रित रोजगारी कार्यक्रम अघि बढ्ने विश्वास छ ।

नयाँ मन्त्रिपरिषद्ले युवा, समावेशी र कार्यकारी सरकारको नारा बोकेको छ । पाँच महिला मन्त्रीको समावेशले लैङ्गिक समानताको सन्देश दिएको छ । अब कार्यान्वयनको चरण सुरु भएको छ । देशले डा. स्वर्णिम वाग्ले जस्ता विज्ञ अर्थमन्त्रीबाट ठोस परिणामको अपेक्षा गरेको छ ।

यो सरकारले आर्थिक स्थिरता, सुशासन र विकासलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता जनाएको छ । जनताले अब परिवर्तनको प्रत्यक्ष अनुभूति खोजिरहेका छन् । डा. वाग्लेको विज्ञता र बालेन शाहको नेतृत्वले त्यो अपेक्षा पूरा गर्न सक्छ भन्ने आशा गरिएको छ ।