एसियन गेम्सको इतिहास: साढे ७ दशकको रोमाञ्चक यात्रा

७ भदौ, काठमाडौं ।

एसियन गेम्सको इतिहास साढे सात दशक लामो र रोमाञ्चक उपलब्धिहरूले भरिपूर्ण छ। सन् १९५१ मा भारतको नयाँ दिल्लीबाट सुरु भएको एसियन खेलकुद (एसियाड) आज विश्वकै दोस्रो ठूलो बहुखेलकुद प्रतियोगिताका रूपमा स्थापित भइसकेको छ। सुरुआती संस्करणहरूमा एसियाली खेलकुदमा जापानको एकछत्र राज रहेकामा पछिल्ला दशकहरूमा भने आयोजक राष्ट्र चीनले अभूतपूर्व प्रदर्शन गर्दै पदक तालिकाको शीर्ष स्थानमा आफ्नो पकड मजबुत बनाएको छ।

एसियाली महादेशका राष्ट्रहरूबीच भ्रातृत्व र खेलकुदको विकास गर्ने उद्देश्यले सुरु भएको यस प्रतियोगिताको पहिलो संस्करणमा केवल ११ वटा देशका ५७१ खेलाडीहरूले सहभागिता जनाएका थिए। त्यस समयमा ६ वटा खेल विधामा मात्र प्रतिस्पर्धा गराइएको थियो। प्रथम एसियाडमा आयोजक भारत र जापानबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा भए पनि पदक तालिकामा जापान अग्रस्थानमा रहन सफल भएको थियो।

सुरुआती तीन दशक अर्थात् सन् १९५१ देखि १९७८ सम्मको अवधिमा जापानले एसियन गेम्समा पूर्ण रूपमा वर्चस्व कायम गर्‍यो। टोकियो १९५८, ब्याङ्ककका विभिन्न संस्करणहरू तथा तेहरान १९७४ लगायतका प्रतियोगिताहरूमा जापानले सधैं पदक तालिकाको शीर्ष स्थान कब्जा गरेको थियो। तर, सन् १९७४ मा एसियन गेम्स महासङ्घमा चीनको प्रवेशसँगै एसियाली खेलकुदको शक्ति सन्तुलनमा विस्तारै परिवर्तन आउन थाल्यो।

सन् १९८२ मा नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न नवौँ एसियन गेम्स खेलकुदको इतिहासमा एक ठूलो मोड साबित भयो। उक्त संस्करणमा चीनले इतिहासमै पहिलोपटक जापानलाई पछाडि पार्दै पदक तालिकाको शीर्ष स्थान हासिल गर्‍यो। त्यसयता आयोजना भएका हरेक एसियन गेम्समा चीनले नै पहिलो स्थान कायम राख्दै आएको छ। बेइजिङ १९९०, गुआङ्झाउ २०१० र हाङ्झाउ २०२३ जस्ता संस्करणहरूमा चीनले कीर्तिमानी सङ्ख्यामा स्वर्ण पदक जित्दै अन्य एसियाली राष्ट्रहरूलाई धेरै पछि पारेको छ।

नेपालको सन्दर्भमा पनि एसियन गेम्सको इतिहास उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। नेपालले सन् १९५१ को पहिलो संस्करणदेखि नै एसियन गेम्समा निरन्तर सहभागिता जनाउँदै आएको छ। विशेष गरी तेक्वान्दो, कराँते, प्याराग्लाइडिङ र कबड्डीजस्ता खेलहरूमा नेपालले ऐतिहासिक पदकहरू हासिल गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो उपस्थिति दर्ता गराएको छ। नेपाली खेलाडीहरूका लागि यो प्रतियोगिता क्षमता प्रदर्शन गर्ने सर्वोच्च महादेशीय मञ्च बनेको छ।

आजको समयमा एसियन गेम्स ४५ भन्दा बढी देशका हजारौँ खेलाडीहरू प्रतिस्पर्धा गर्ने एक विशाल उत्सव बनिसकेको छ। परम्परागत खेलहरूसँगै आधुनिक विधा समावेश गर्दै यो प्रतियोगिता अझ व्यापक बनेको छ। साढे सात दशकको यो यात्राले एसियाली खेलकुदको उच्च स्तर र प्रविधिलाई विश्वसमक्ष उजागर गरेको छ।