संशोधन मण्डलको पुस्तक प्रदर्शनी: गोरखा-कुमाउ सन्धिपत्र पाइने

२४ असोज, काठमाडौं ।

नेपाली इतिहासको अध्ययन र अनुसन्धानमा लामो समयदेखि क्रियाशील संस्था संशोधन मण्डलको पुस्तक प्रदर्शनी आगामी आइतबारदेखि आयोजना हुने भएको छ। ऐतिहासिक सामग्री, दुर्लभ हस्तलिखित ग्रन्थ तथा अनुसन्धानमूलक पुस्तकहरूको प्रचारप्रसार गर्ने उद्देश्यले आयोजना गर्न लागिएको यस प्रदर्शनीमा ऐतिहासिक महत्त्वको ‘गोरखा र कुमाउ राज्यको सन्धिपत्र’ नामक पुस्तिका मुख्य आकर्षणका रूपमा रहनेछ। इतिहासमा चासो राख्ने शोधकर्ता, विद्यार्थी तथा आम पाठकतर्फ लक्षित गरी यो मेला सञ्चालन गर्न लागिएको आयोजकले जनाएका छन्।

यसपटकको प्रदर्शनीमा उपलब्ध गराइने ‘गोरखा र कुमाउ राज्यको सन्धिपत्र’ ले गोरखाका राजा रणबहादुर शाह को शासनकाल र तत्कालीन कुमाउ राज्यबीचको कूटनीतिक सम्बन्धलाई प्रस्ट पार्नेछ। नेपालको एकीकरण अभियान र तत्कालीन पश्चिमी भूभागको राजनीतिक अवस्था बुझ्नका लागि यो सन्धिपत्र अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक दस्तावेज मानिन्छ। इतिहासकारहरूका अनुसार यस दस्तावेजले गोरखा राज्यको परराष्ट्र नीति र छिमेकी राज्यहरूसँगको शक्ति सन्तुलनबारे नयाँ तथ्यहरू उजागर गर्दछ।

इतिहासशिरोमणि नयराज पन्तद्वारा स्थापित संशोधन मण्डलले नेपालको इतिहास लेखनमा देखिएका भ्रम र त्रुटिहरूलाई प्रमाणका आधारमा सच्याउँदै आएको छ। संस्थाले प्रकाशन गर्ने अनुसन्धानमूलक पत्रिका ‘पूर्णिमा’ का साथै विभिन्न कालखण्डका अभिलेख, शिलालेख र ऐतिहासिक सन्धि-सम्झौताहरू यस प्रदर्शनीमा अध्ययन तथा खरिदका लागि राखिनेछन्। प्रामाणिक इतिहासको उजागर गर्न संशोधन मण्डलका प्रकाशनहरूलाई नेपालमा निकै भरपर्दो मानिन्छ।

यस प्रदर्शनीमा ऐतिहासिक सन्धिपत्रका अलावा नेपालको प्राचीन तथा मध्यकालीन इतिहास, भूगोल, कालगणना, भाषा, साहित्य र संस्कृतिसँग सम्बन्धित विभिन्न शोधग्रन्थहरू पनि समावेश गरिनेछन्। बजारमा सहजै नपाइने दुर्लभ ऐतिहासिक कृतिहरू एकै स्थानमा उपलब्ध गराइने भएकाले यो मेला इतिहास अध्ययन गर्नेहरूका लागि फलदायी हुने अपेक्षा गरिएको छ। पुराना र ओझेलमा परेका ऐतिहासिक सामाग्रीलाई आम पाठकसम्म पुर्‍याउनु यस प्रदर्शनीको मूल उद्देश्य रहेको छ।

नेपालको एकीकरणकालीन इतिहासमा कुमाउ र गडवाल क्षेत्रसँगको सम्बन्धले विशेष महत्त्व राख्दछ। राजा रणबहादुर शाह र कुमाउका राजाबीच भएको यो सन्धिले तत्कालीन समयको सामरिक र व्यापारिक दृष्टिकोणलाई समेत झल्काउँछ। यस्ता ऐतिहासिक दस्तावेजहरूको अध्ययनले इतिहासप्रतिको गलत धारणा हटाई तथ्यमा आधारित सत्य बुझ्न मद्दत पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ।

प्रदर्शनी आइतबारदेखि सुरु भई केही दिनसम्म निरन्तर सञ्चालन हुनेछ। ऐतिहासिक पुस्तकहरू संकलन गर्न र नेपालको वास्तविक इतिहासबारे जानकारी लिन इच्छुक सम्पूर्ण पाठक तथा शोधकर्ताहरूलाई प्रदर्शनीमा सहभागी हुन आयोजक संस्थाले हार्दिक अनुरोध गरेको छ।