विद्युत् निर्यातबाट असोजमा झन्डै ६ अर्ब आम्दानी

८ कात्तिक, काठमाडौं ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले चालु आर्थिक वर्षको असोज महिनामा भारततर्फ ५ अर्ब ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको विद्युत् निर्यात गरेको छ। प्राकृतिक विपत्ति र अविरल वर्षाका कारण केही जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेर उत्पादन प्रभावित भए पनि गत वर्षको असोज र चालु आवको अघिल्लो महिना भदौको तुलनामा असोजमा विद्युत् बिक्रीबाट हुने आम्दानीमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। यसै अवधिमा बाढीका कारण रोकिएको बंगलादेशतर्फको ४० मेगावाट विद्युत् निर्यातसमेत पुनः सञ्चालनमा आएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

प्राधिकरणको विद्युत् प्रणाली सञ्चालन विभागका अनुसार असोज महिनामा मात्र भारततर्फ कुल ६३ करोड ३९ लाख ८६ हजार आठ युनित विद्युत् निर्यात गरिएको छ। उक्त बिजुली भारतका हरियाणा र बिहार राज्यसँग भएका द्विपक्षीय सम्झौता तथा भारतीय ऊर्जा विनिमय बजार (आईईएक्स) मार्फत बिक्री गरिएको हो। असोजमा निर्यात गरिएको कुल बिजुलीमध्ये करिब दुई तिहाइ हिस्सा द्विपक्षीय सम्झौताबमोजिम आपूर्ति गरिएको थियो भने बाँकी बिजुली प्रतिस्पर्धी बजारमार्फत बिक्री गरिएको थियो।

विद्युत् व्यापारको तथ्याङ्क हेर्दा गत वर्षको असोजमा भारततर्फको निर्यातबाट ४ अर्ब ९६ करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो। त्यस्तै चालु आर्थिक वर्षको भदौ महिनामा ५ अर्ब ९ करोड २५ लाख रुपैयाँको बिजुली निर्यात भएकोमा असोज महिनामा भने भदौको तुलनामा झन्डै ८३ करोड र गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ९६ करोड २० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको थप कारोबार भएको छ। यससँगै चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमास अर्थात् साउन, भदौ र असोज गरी तीन महिनामा नेपालले विद्युत् निर्यात गरी कुल १६ अर्ब १५ करोड १३ लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्न सफल भएको छ।

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण त्रिशूली नदी र आसपासका क्षेत्रमा पुगेको क्षतिले भदौ १० गतेदेखि बंगलादेशतर्फको ४० मेगावाट बिजुली निर्यात अवरुद्ध बनेको थियो। बाढीले त्रिशूली र चिलिमे जलविद्युत् केन्द्रमा क्षति पुर्‍याएपछि प्राधिकरणले वैकल्पिक आयोजनाहरूबाट बिजुली पठाउने प्रस्ताव भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणसमक्ष पेस गरेको थियो। भारतीय पक्षबाट अनुमति प्राप्त भएसँगै अहिले सोलु, काबेली-१ र तल्लो मोदी जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित बिजुली बंगलादेश तथा भारतको हरियाणा राज्यतर्फ पठाउन सुरु गरिएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्डबीच २०८१ असोज १७ गते भएको पाँचवर्षीय ऐतिहासिक सम्झौताअनुसार हरेक वर्षको जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म दैनिक ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात गर्ने व्यवस्था रहेको छ। बाढीले ठूलो धक्का पुर्‍याए पनि वैकल्पिक जलविद्युत् गृहहरू परिचालन गरी भारतीय प्रसारण संरचनामार्फत बंगलादेश बिजुली पठाउने कार्य पुनः सुरु हुनु नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठका अनुसार प्राकृतिक विपत्तिबाट केही ठूला जलविद्युत् आयोजनाहरू प्रभावित बने पनि वैकल्पिक व्यवस्था मिलाएर निर्यातलाई निरन्तरता दिनु ठूलो सफलता हो। यसैबीच भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणले थप ३१ मेगावाट बिजुली निर्यातका लागि स्वीकृति दिएपछि भारततर्फ नेपालको कुल विद्युत् निर्यात स्वीकृत क्षमता १ हजार १७९ मेगावाट पुगेको छ। देशभित्रको आन्तरिक खपत पूरा गरी बचत भएको वर्षायामको बिजुली छिमेकी देशहरूमा बिक्री गरेर वैदेशिक मुद्रा आर्जन बढाउने प्राधिकरणको रणनीतिले यसबाट थप बल पाएको छ।