कोजाग्रत पूर्णिमा: महालक्ष्मीको पूजा र दसैँ समापन

८ कात्तिक, काठमाडौं ।

नेपालीहरूको महान् चाड बडादसैँ अर्थात् दुर्गा पक्षको अन्तिम दिन आज कोजाग्रत पूर्णिमा धार्मिक विधिपूर्वक धनधान्यकी देवी महालक्ष्मीको पूजा आराधना गरी मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल पूर्णिमाका दिन बेलुकी महालक्ष्मीको आराधना गर्ने र रातभर जाग्राम बस्ने परम्परा रहिआएको छ। आजको दिन महालक्ष्मीको पूजाअर्चना गरेसँगै १५ दिनसम्म धूमधामका साथ मनाइने बडादसैँ पर्वको औपचारिक समापन हुन्छ।

धार्मिक शास्त्रानुसार कोजाग्रत पूर्णिमाको रात महालक्ष्मी पृथ्वी लोकमा भ्रमण गर्न आउने र ‘को जागा छ?’ (को जागृत छ) भनी हेर्ने विश्वास गरिन्छ। सोही धार्मिक मान्यताका आधारमा महालक्ष्मीलाई प्रसन्न तुल्याउन श्रद्धालुहरूले आफ्नो घरआँगन सफासुग्घर गरी दीप प्रज्वलन गरेर रातभर भक्तिभावका साथ जाग्राम बस्ने गर्दछन्। यसरी जाग्राम बसेर देवीको आराधना गर्नाले घरमा सुख, शान्ति, समृद्धि र धनधान्य प्राप्त हुने जनविश्वास रहेको छ।

आजको दिन बिहानै स्नान गरी शुद्ध भएर महालक्ष्मीको मूर्ति वा चित्रमा तिल, जौ, अक्षता, कमलको फूल, श्रीखण्ड र वस्त्र अर्पण गरी दीप, कलश तथा गणेशको पूजा गर्ने विधान छ। पूजा सम्पन्न गरेपछि रातभर भजनकीर्तन र देवीको स्तुति गर्दै जाग्राम बस्ने गरिन्छ। धनधान्यकी देवीको आराधनासँगै घरघरमा घटस्थापनाका दिन राखिएको जमरा र पूजा सामग्रीहरू नजिकैको नदी वा पवित्र जलाशयमा लगेर विसर्जन गर्ने प्रक्रिया पनि आजै पूरा गरिन्छ।

विजयादशमीका दिनदेखि सुरु भएको टीका र जमरा लगाउने क्रम पनि आजैका दिनदेखि सम्पन्न हुन्छ। मान्यजनको हातबाट नवदुर्गाको प्रसाद स्वरूप टीका र जमरा ग्रहण गर्ने अन्तिम अवसर भएकाले टाढा-टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू आज घर पुगेर टीका थाप्ने गर्छन्। आजका दिन टीका लगाएपछि दसैँको टीकाप्रसाद औपचारिक रूपमा समाप्त भएको मानिन्छ।

काठमाडौँ उपत्यकाका साथै देशका विभिन्न भागमा रहेका महालक्ष्मी मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि भक्तजनहरूको घुइँचो लागेको छ। भक्तजनहरूले विशेष गरी पाटनको महालक्ष्मी मन्दिर, काठमाडौँको कमलादीस्थित महालक्ष्मीस्थान लगायत देशभरका शक्तिपीठहरूमा पुगेर पूजाअर्चना गरिरहेका छन्। सांस्कृतिक तथा धार्मिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने यस पर्वले सामाजिक सद्भाव र पारिवारिक मेलमिलापलाई अझ सुदृढ बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन घटस्थापना गरी सुरु भएको दुर्गा पक्ष कोजाग्रत पूर्णिमाका दिन महालक्ष्मीको आराधनासँगै समाप्त हुने भएकाले नेपाली सनातन संस्कृतिमा यसको विशेष महत्व रहेको छ। दसैँको बिदाइसँगै अब नेपाली समाज दोस्रो ठूलो चाड तिहार तथा उज्यालोको पर्व दीपावलीको तयारीमा जुट्ने गर्दछ।