मानमानेश्वरी भवानीको पायो जात्रा पाटनमा सम्पन्न

८ कात्तिक, काठमाडौं ।

ललितपुरको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सहर पाटनमा भव्य रूपमा मनाइने मानमानेश्वरी भवानीको पायो जात्रा धार्मिक विधि र परम्पराअनुसार शनिबार त्रयोदशीका दिन विधिपूर्वक सम्पन्न भएको छ। बडादसैँको पावन अवसरमा आरम्भ हुने यो जात्रा काठमाडौँ उपत्यकाको प्राचीन खड्ग जात्राको एक महत्त्वपूर्ण हिस्साका रूपमा परिचित छ। दसैँको फूलपातीका दिन मानमानेश्वरी भवानीलाई आगमघरबाट निकालेर मूलचोकमा विराजमान गराएसँगै सुरु भएको यो सांस्कृतिक पर्व साताव्यापी धार्मिक अनुष्ठानपछि समापन भएको हो।

पाटनको दरबार क्षेत्रस्थित मूलचोकमा भवानीको विशेष तान्त्रिक पूजाआजा गरी सुरु गरिएको यस जात्रामा स्थानीय गुठीयार तथा पुजारीहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो। पौराणिक इतिहासअनुसार मल्लकालदेखि निरन्तर चल्दै आएको यो जात्राले नेपाल मण्डलको धार्मिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक एकतालाई जीवन्त राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। जात्राका क्रममा मानमानेश्वरी देवीको शक्तिपीठमा पूजाअर्चना गर्ने र तान्त्रिक विधिबाट देवीको आराधना गर्ने प्राचीन परम्परा रहेको छ।

बडादसैँको सातौँ दिन अर्थात् फूलपातीका दिन मानमानेश्वरी भवानीलाई आफ्नो परम्परागत आगमघरबाट निकालेर ललितपुरको ऐतिहासिक मूलचोकमा ल्याई स्थापित गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि विजयादशमी, एकादशी र द्वादशी हुँदै त्रयोदशीका दिनसम्म विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधिहरू सम्पन्न गरिन्छ। यस अवधिभर सर्वसाधारणका साथै स्थानीय बासिन्दाहरूले देवी भवानीको दर्शन गरी पूजाआजा गर्ने गर्दछन्। त्रयोदशीका दिन जात्रा समापन हुनुअघि विशेष क्षमापूजा र खड्ग यात्रा सञ्चालन गरिएको थियो।

नेवारी संस्कृतिमा ‘पायो’ भन्नाले खड्ग वा तरबारलाई बुझाइन्छ, त्यसैले यसलाई खड्ग जात्राका रूपमा पनि चिनिन्छ। आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइने यो जात्रामा हातमा परम्परागत खड्ग लिएर जात्रा निकाल्ने गरिन्छ। मानमानेश्वरी देवीलाई साक्षात शक्ति र विजयकी प्रतीक मानिने भएकाले दसैँको समयमा यस जात्राको बेग्लै धार्मिक महत्त्व रहँदै आएको छ। संस्कृतिविद्हरूका अनुसार यस्ता पर्वहरूले प्राचीन मल्लकालीन कला, संस्कृति र तान्त्रिक मान्यतालाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न ठूलो सहयोग पुर्‍याएका छन्।

ललितपुरमा आयोजना हुने विविध परम्परागत जात्राहरूमध्ये मानमानेश्वरी भवानीको यो जात्राले विशेष स्थान ओगटेको छ। गुठी संस्थान तथा स्थानीय संरक्षण समितिहरूको सक्रियतामा सम्पन्न यस पर्वमा पाटनका विभिन्न टोलका गुठीयारहरूले आ-आफ्नो सांस्कृतिक जिम्मेवारी निष्ठापूर्वक पूरा गरेका छन्। ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक दृष्टिले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने यो जात्रालाई आगामी पुस्तासम्म जोगाइराख्न स्थानीय तह र समुदायस्तरबाट निरन्तर प्रयास भइरहेको छ।

शनिबार विधिपूर्वक समापन गरिएको यस वर्षको जात्राले पाटन क्षेत्रमा विशेष उत्साह छाएको छ। बडादसैँको विशेष सन्दर्भमा आयोजना हुने मानमानेश्वरी भवानीको यो जात्राले काठमाडौँ उपत्यकाको मौलिक संस्कृति, तान्त्रिक परम्परा र लोक आस्थालाई पुनः उजागर गरेको छ। परम्परागत बाजागाजा र सांस्कृतिक हर्षोल्लासका साथ सम्पन्न यस जात्राले ललितपुरको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा थप योगदान पुर्‍याएको छ।