२० चैत काठमाडौं । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को तीव्र विस्तारसँगै विश्वभर निर्माण भइरहेका डाटा सेन्टरहरूले वातावरणमा गम्भीर प्रभाव पार्न थालेका छन्। University of Cambridge का अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको नयाँ अध्ययन अनुसार, डाटा सेन्टर सञ्चालन भएका क्षेत्रमा औसत तापक्रम ३.६ डिग्री फरेनहाइटले बढेको पाइएको छ भने केही स्थानमा यो वृद्धि अधिकतम १६ डिग्री फरेनहाइटसम्म पुगेको छ।
अध्ययनले यस प्रभावलाई ‘हिट आइल्याण्ड’ भनेर चिनाएको छ, जसमा डाटा सेन्टरका उपकरण चिस्याउन प्रयोग हुने प्रणालीबाट निस्कने तातो हावाले वरपरको जमिन र वातावरणलाई तातो बनाउँछ। यो प्रभाव केन्द्रबाट करिब ६.२ माइल टाढासम्म फैलिन सक्ने देखिएको छ। मुख्य अनुसन्धानकर्ता Andrea Marinoni का अनुसार, विश्वभरका करिब ८ हजार ४ सय डाटा सेन्टरहरूको विश्लेषण गर्दा यस्तो नतिजा आएको हो। यसका कारण झण्डै ३४ करोड मानिस प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएको अनुमान गरिएको छ। Bajio region र Aragon जस्ता नयाँ डाटा सेन्टर हबहरूमा पनि तापक्रम वृद्धि स्पष्ट रूपमा देखिएको अध्ययनमा उल्लेख छ।
ऊर्जा खपत र वातावरणीय दबाब
एआईको माग बढ्दै जाँदा यस्ता डाटा सेन्टरहरूले अत्यधिक ऊर्जा खपत गरिरहेका छन्। उदाहरणका लागि, Meta ले निर्माण गरिरहेको ‘हाइपरियन’ डाटा सेन्टर सञ्चालन गर्न मात्र ठूलो मात्रामा ऊर्जा आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, केही विज्ञहरूले तापक्रम वृद्धि केवल मेसिनको गर्मीका कारण मात्र नभई भवन संरचनाले सोस्ने घामको तापका कारण पनि हुन सक्ने बताएका छन्। University of Bristol का Christopher Priest ले यसबारे थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको बताएका छन्।
भविष्यका चुनौतीहरू
यस अध्ययनले चेतावनी दिएको छ कि डाटा सेन्टरहरूको तीव्र विस्तारले स्थानीय वातावरण, जनस्वास्थ्य र पारिस्थितिक प्रणालीमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। जलवायु परिवर्तनको बहसमा अब केवल कार्बन उत्सर्जन मात्र होइन, यस्ता प्रविधिबाट उत्पन्न हुने ‘थर्मल हिट’ पनि महत्वपूर्ण विषय बन्दै गएको छ। हरित प्रविधि अपनाउन र ऊर्जा दक्ष प्रणाली विकास गर्न ढिलाइ भएमा समस्या अझ गम्भीर बन्न सक्ने देखिएको छ।
