विश्वकै पहिलो एआई राष्ट्रको प्रयोग: प्रविधिको क्रान्ति कि जोखिमपूर्ण भविष्य?

४ जेठ, काठमाडौं । विश्वमै पहिलोपटक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) द्वारा सञ्चालित राष्ट्र (एआई राष्ट्रको) निर्माण गर्ने दाबीले अहिले विश्वको ध्यान खिचिरहेको छ। प्रविधि उद्यमी ड्यान थमसन ले एसियाको एक टापुमा ‘एआई सरकार’ स्थापना गर्ने प्रयोग अघि बढाएका छन्, जसलाई लिएर उत्साहसँगै गम्भीर बहस पनि सुरु भएको छ। थमसनले सन् २०२५ मा पालावान क्षेत्रमा एउटा टापु खरिद गरेको दाबी गर्दै त्यसलाई ‘सेन्से’ नामक लघु राष्ट्र घोषणा गरेका थिए। यस राष्ट्रको विशेषता भनेको यसको शासन प्रणाली हो, जहाँ मानव होइन, एआई बोटहरूको परिषद्ले निर्णय लिन्छ। यस परिषद्मा विन्स्टन चर्चिल, नेल्सन मन्डेला, महात्मा गान्धी, लियोनार्डो दा भिन्ची लगायत ऐतिहासिक व्यक्तित्वहरूको विचारधारामा आधारित एआई मोडेलहरू समावेश गरिएको छ।

बढ्दो आकर्षण, तर अनिश्चित भविष्य

यो परियोजनामा सहभागी हुन हालसम्म करिब १२ हजार मानिसहरूले रुचि देखाइसकेको बताइएको छ। धेरै मानिसहरू परम्परागत राजनीतिबाट निराश भएकाले एआईद्वारा निष्पक्ष शासन सम्भव हुने अपेक्षा राखिरहेका छन्। तर थमसन आफैं पनि यो प्रयोग पूर्ण रूपमा सफल हुन्छ भन्नेमा निश्चित छैनन्। उनका अनुसार यदि एआईले गलत दिशा समात्यो भने यसको परिणाम खतरनाक हुन सक्छ।

एआई सरकार कसरी चल्छ?

‘सेन्से’ मा नागरिकहरूले प्रस्ताव पेस गर्न सक्छन् र एआई परिषद्ले त्यसमा छलफल गरी निर्णय लिन्छ। अन्तिम निर्णय कार्यान्वयन भने मानिसहरूले नै गर्ने व्यवस्था छ। भविष्यमा एआई आफैंले आर्थिक कारोबार, कामदार नियुक्ति र प्रशासनिक काम गर्न सक्ने कल्पना गरिएको छ।

विज्ञहरूको चिन्ता

एआईद्वारा शासन सञ्चालन गर्ने अवधारणामाथि विज्ञहरूले गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय सँग सम्बद्ध एआई विज्ञहरूले यस्तो प्रणाली लोकतान्त्रिक नहुन सक्ने र नियन्त्रणबाहिर जान सक्ने चेतावनी दिएका छन्।उनीहरूको भनाइमा एआईसँग मानवजस्तो नैतिक चेतना, अनुभव र संवेदनशीलता नहुने भएकाले निर्णयहरू जोखिमपूर्ण हुन सक्छन्।

माइक्रोनेसनको पुरानो अवधारणा

विश्वमा यस्ता ‘माइक्रोनेसन’ नयाँ भने होइनन्। उदाहरणका रूपमा प्रिन्सिपालिटी अफ सिल्यान्ड जस्ता लघु राष्ट्रहरू पहिले नै अस्तित्वमा छन्। तर एआईद्वारा पूर्ण रूपमा सञ्चालित राष्ट्र भने यो पहिलो प्रयास मानिएको छ।

भविष्यतर्फ संकेत

थमसनका अनुसार, यदि यो प्रयोग सफल भयो भने भविष्यमा वास्तविक देशहरूले पनि एआईलाई शासनमा समावेश गर्न सक्नेछन्।

तर प्रश्न अझै उस्तै छ—
के एआईले मानवभन्दा राम्रो शासन दिन सक्छ?
वा यो अर्को खतरनाक सामाजिक प्रयोग बन्नेछ?

अहिलेका लागि ‘सेन्से’ एउटा प्रयोग मात्र हो, तर यसको परिणामले विश्वको राजनीतिक र प्रविधि भविष्यमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

यो पनि पढ्नुहोस:मङ्गल ग्रहमा महासागर थियो? ‘शालबाताना भालिस’ उपत्यकाले दियो चकित पार्ने संकेत, सिन्धुपालचोकमा ५६ लाखका १,६२० भेपसहित ७ जना पक्राउ, माडीमा चेपाङ समुदायका लागि ३९ पक्की घर निर्माण हुँदै, बागमती सरकारको पहल, चीनले २०० बोइङ जेट किन्ने ट्रम्पको दाबी, बजारमा प्रभाव: सेयर ४% ले घट्यो, पूर्वाधार आयोजनामा ढिलाइ रोक्न ‘फास्ट ट्र्याक इजलास’ सिफारिस,,  प्रधानमन्त्री कार्यालय झन् शक्तिशाली: मन्त्रालय घटाउँदै सरकारको ठूलो पुनर्संरचना ,   पर्यटन प्रवर्धन र आगन्तुकहरुको लागि Tarevir.com को सुरुवात