जलविद्युत् आयोजनामा उद्धार कार्य जारी, ८६८ जना सम्पर्कविहीन

३१ भदौ, काठमाडौं ।

नेपालका विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा उद्धार तथा खोजी कार्यलाई तीव्रताका साथ अघि बढाइएको छ। स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था नेपाल (इप्पान) ले संकलन गरेको पछिल्लो विवरण अनुसार देशका ११ वटा जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत कूल ८ सय ६८ जना श्रमिक तथा कर्मचारीहरू अझै पनि सम्पर्कविहीन रहेका छन्। प्राकृतिक विपद्का कारण अत्यधिक प्रभावित बनेका आयोजनाहरूमध्ये चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली-१ र त्रिशूली ३ ‘बी’ क्षेत्रमा उद्धार टोलीले खोजी कार्य निरन्तर जारी राखेको छ भने बाँकी प्रभावित आयोजनाहरूमा तत्कालका लागि उद्धार स्थगित गरिएको छ।

भौगोलिक रूपमा विकट र विषम मौसमका कारण दुर्गम हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो क्षति पुगेको छ। अविरल वर्षा, पहिरो र बाढीका कारण सञ्चार पूर्वाधारहरू ध्वस्त भएपछि आयोजना स्थलमा खटिएका प्राविधिक तथा श्रमिकहरूसँगको सम्पर्क विच्छेद भएको हो। इप्पानका अनुसार सञ्चार सम्पर्क स्थापित हुन नसक्दा क्षति र बेपत्ता व्यक्तिहरूको यकिन तथ्यांक संकलन गर्न निकै चुनौती भइरहेको छ।

विशेष गरी रसुवा र त्रिशूली नदी करिडोरमा रहेका जलविद्युत् आयोजनाहरू विपद्बाट सबैभन्दा बढी प्रभावित बनेका छन्। चिलिमे जलविद्युत् आयोजना, माथिल्लो त्रिशूली-१ र त्रिशूली ३ ‘बी’ आयोजना स्थलमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र स्थानीय बासिन्दा सम्मिलित संयुक्त उद्धार टोली परिचालन गरिएको छ। ती क्षेत्रमा भारी उपकरणको प्रयोग गरी पहिरो हटाउने र भग्नावशेष पन्छाएर सम्पर्कविहीनहरूको खोजी गर्ने काम भइरहेको छ।

अर्कोतर्फ, भौगोलिक जोखिम र निरन्तरको प्रतिकूल मौसमका कारण अन्य आयोजनाहरूमा भने उद्धार कार्य अस्थायी रूपमा रोक्न बाध्य हुनुपरेको छ। उद्धार टोलीका अनुसार आयोजना पुग्ने सडक सञ्जालहरू पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएका छन् भने माथिबाट पहिरो खस्ने क्रम जारी रहेकाले उद्धारकर्ताहरूको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै खोजी कार्य स्थगित गरिएको हो। सडक मार्ग सुचारु भएपछि वा मौसममा सुधार आउनासाथ बाँकी आयोजनाहरूमा पनि उद्धार टोली पुन: खटाइने जनाइएको छ।

नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा निजी तथा सरकारी क्षेत्रबाट खर्बौं रुपैयाँ लगानी भएका जलविद्युत् आयोजनाहरू वर्षेनि प्राकृतिक विपद्को चपेटामा पर्ने गरेका छन्। यस पटकको विनाशकारी प्रकोपले जलविद्युत् पूर्वाधारमा ठूलो भौतिक क्षतिको साथै जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ। जलविद्युत् प्रवर्द्धकहरूका अनुसार सञ्चार र पहुँचमार्गको अभावमा धेरै आयोजना स्थलको वास्तविक अवस्था अझै अज्ञात नै रहेको छ।

विपद् व्यवस्थापन र उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउन निजी क्षेत्रका ऊर्जा प्रवर्द्धकहरूले सरकारसँग शीघ्र सहयोगको याचना गरेका छन्। आयोजना स्थलसम्म पुग्ने बाटोघाटो तुरुन्त खुलाउन, गम्भीर घाइते तथा जोखिममा परेकाहरूको उद्धारका लागि हेलिकप्टरको व्यवस्था गर्न र सञ्चार सम्पर्क पुन:स्थापनाका लागि नेपाल टेलिकम तथा अन्य सेवा प्रदायकलाई परिचालन गर्न आग्रह गरिएको छ।

सम्पर्कविहीन रहेका श्रमिकका परिवार तथा आफन्तहरू चिन्तित बनेका छन्। स्थानीय प्रशासन र आयोजना प्रमुखहरूले उपलब्ध सबै स्रोत-साधनको अधिकतम प्रयोग गरी खोजी तथा उद्धार कार्यलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। मौसममा सुधार आउने बित्तिकै अन्य रोकिएका आयोजनाहरूमा पनि टोली परिचालन गरी खोजी कार्य तीव्र बनाइनेछ।