धितोपत्र बोर्ड आईटी नीति: सेयर बजारमा नयाँ सुरक्षा नियम

१८ कात्तिक, काठमाडौं ।

नेपाल धितोपत्र बोर्डले नेपाली सेयर बजारको साइबर सुरक्षालाई सुदृढ र सुरक्षित बनाउन नयाँ धितोपत्र बोर्ड आईटी नीति कार्यान्वयनमा ल्याएको छ। सेयर बजारको तथ्याङ्क केन्द्र (डेटा सेन्टर) मा भएको सम्भावित जोखिम तथा अनपेक्षित साइबर आक्रमणपछि बोर्डले दीर्घकालीन समाधानका रूपमा ‘नेपाल धितोपत्र बोर्ड सूचना प्रविधि नीति, २०८३’ जारी गरेको हो। यो नीति लागू भएसँगै अब धितोपत्र बजारसँग सम्बद्ध सम्पूर्ण सूचना प्रविधि प्रणालीको चौबीसै घण्टा निगरानी गरिनेछ।

केही समयअघि असोज ५ गते सेयर बजारको डेटा सेन्टरमा र्‍यान्समवेयर (Ransomware) साइबर आक्रमण भएपछि कारोबार नै प्रभावित बन्न पुगेको थियो। प्रविधिमा आधारित धितोपत्र कारोबारमा यस्ता प्राविधिक व्यवधानले लगानीकर्ताको सम्पत्ति र तथ्याङ्क सुरक्षामा गम्भीर प्रश्न खडा गरेपछि नियमनकारी निकायका रूपमा रहेको धितोपत्र बोर्डले कडा कदम चालेको हो। नयाँ नीतिमार्फत बजार सञ्चालक नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से), सिडिएस एन्ड क्लियरिङ लिमिटेड, धितोपत्र व्यापारी तथा ब्रोकर कम्पनीहरूलाई सूचना प्रविधि सुरक्षाका निश्चित मापदण्ड पालना गर्न अनिवार्य गरिएको छ।

नयाँ व्यवस्था अनुसार सेयर बजारमा जोडिएका सम्पूर्ण निकायहरूले आफ्ना सूचना प्रविधि प्रणालीहरूको निरन्तर निगरानीका लागि २४ घण्टा साइबर निगरानी संयन्त्र निर्माण गर्नुपर्नेछ। कुनै पनि किसिमको अनधिकृत पहुँच, डाटा लिकेज वा भाइरस आक्रमणको तत्काल पहिचान र रोकथामका लागि आधुनिक प्रविधि र सुरक्षा प्रणाली जडान गर्नुपर्ने व्यवस्था नीतिको मुख्य प्राथमिकतामा परेको छ। यसका साथै, जोखिमको पूर्वमूल्यांकन गर्न र प्रणालीलाई अद्यावधिक राख्न वार्षिक रूपमा तेस्रो पक्षबाट अनिवार्य रूपमा सूचना प्रविधि लेखापरीक्षण (IT Audit) गराउनुपर्ने प्रावधान समेत राखिएको छ।

सूचना प्रविधिलाई चुस्त र सुरक्षित बनाउन बोर्डले तथ्याङ्कको गोपनीयता, ब्याकअप प्रणाली र ‘डिजास्टर रिकभरी’ केन्द्रको सञ्चालनलाई थप प्रभावकारी बनाउन निर्देशन दिएको छ। सेयर बजार पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज भइसकेको वर्तमान अवस्थामा लगानीकर्ताको व्यक्तिगत विवरण, कारोबारसम्बन्धी तथ्याङ्क तथा वित्तीय विवरणको सुरक्षा हुनु अत्यावश्यक मानिन्छ। नयाँ आईटी नीतिले सम्भावित प्राविधिक जोखिमहरूबाट बजारलाई जोगाउनुका साथै लगानीकर्ताको विश्वास पुनःबहाली गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

धितोपत्र बोर्डका अनुसार, यस नीतिको कार्यान्वयनलाई कडाइका साथ अनुगमन गरिनेछ। नीतिमा उल्लेखित मापदण्डहरूको पालना नगर्ने वा सुरक्षा पूर्वाधार चुस्त नराख्ने संस्था तथा ब्रोकरहरूलाई प्रचलित कानुन अनुसार कारबाहीको दायरामा ल्याइनेछ। बोर्डले सबै सरोकारवाला निकायहरूलाई आफ्ना कर्मचारीहरूलाई साइबर सुरक्षा तालिम प्रदान गर्न र आकस्मिक प्राविधिक समस्या समाधानका लागि कार्ययोजना (Incident Response Plan) तयार राख्न पनि स्पष्ट निर्देशन दिएको छ।

पछिल्लो समय प्रविधिको प्रयोगसँगै बढेको साइबर अपराधको जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न धितोपत्र बोर्डले चालेको यो कदमलाई पुँजी बजारका विश्लेषकहरूले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्। आधुनिक प्रविधिसँगै सुरक्षा संयन्त्रलाई पनि बलियो बनाउन सकिएमा मात्रै धितोपत्र बजार पारदर्शी, सुरक्षित र भरपर्दो बन्न सक्ने देखिन्छ।