नेपालले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा ऊर्जा सहकार्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउँदै छिमेकी मुलुक बंगलादेशमा औपचारिक रूपमा विद्युत् निर्यात सुरु गरेको छ। भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणको प्राविधिक सहयोग र सहमतिपछि नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले ४० मेगावाट बिजुली बंगलादेश पठाउन सफल भएको हो। यस ऐतिहासिक कदमले नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा वैदेशिक व्यापारको नयाँ ढोका उघारेको छ भने क्षेत्रीय ऊर्जा सुरक्षामा समेत महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास लिइएको छ।
नेपाल, भारत र बंगलादेशबीच भएको त्रिपक्षीय सम्झौता अनुसार ढल्केबर-मुजफ्फरपुर ४०० केभी अन्तरदेशीय प्रसारण लाइनमार्फत बिजुली भारत हुँदै बंगलादेश पुर्याइएको छ। सुक्खा याम सुरु हुनुअघि नै नेपालले वर्षायाममा बढी भएको उर्जा बिक्री गरी वैदेशिक मुद्रा आर्जन गर्ने रणनीति बनाएको हो। यस प्रक्रियामा भारतीय प्रणाली प्रयोग गरेबापत नेपालले तोकिएको ह्विलिङ चार्ज भुक्तानी गर्नेछ। ऊर्जा मन्त्रालयका अनुसार यो विद्युत् निर्यातले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउनुका साथै आगामी दिनमा व्यापारिक परिमाण अझ बढाउने बाटो खोलेको छ।
निर्यात गरिएको बिजुलीको मूल्य अमेरिकी डलरमा तय गरिएको छ, जसले देशको घट्दो विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउन सहयोग पुर्याउनेछ। प्राधिकरणका अनुसार बंगलादेशसँग प्रति युनिट करिब ६.४ अमेरिकी सेन्टमा ऊर्जा बिक्री गर्ने सहमति बनेको छ। यसबाट नेपालले वार्षिक लाखौँ डलर आम्दानी गर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। नेपालमा उत्पादित सफा तथा नवीकरणीय ऊर्जाको खपतले बंगलादेशको कोइला र ग्यासमा आधारित ऊर्जा निर्भरतालाई कम गर्दै वातावरणीय सन्तुलनमा पनि सघाउ पुर्याउनेछ। तसर्थ, दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट यो विद्युत् निर्यात दुवै राष्ट्रका लागि जीत-जीतको स्थिति हो।
विगत केही वर्षयता नेपालले भारततर्फ ठूलो परिमाणमा उर्जा बिक्री गर्दै आइरहेको छ। तर, भारतबाहेक तेस्रो मुलुकमा बिजुली बिक्री गरिएको यो पहिलो अवसर हो। सन् २०२२ देखि भारतको इन्डियन इनERGY एक्सचेन्ज (IEX) मा नेपालले दैनिक रूपमा बिजुली बेचिरहेको थियो। त्रिदेशीय साझेदारी बढाउने प्रयास स्वरूप गत वर्ष तीनै देशका प्रतिनिधिहरूबीच ऊर्जा व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो। प्रसारण लाइनको क्षमता अभिवृद्धि र नयाँ करिडोरहरूको निर्माण सम्पन्न भएपछि नेपालबाट अन्य दक्षिण एसियाली देशहरूमा हुने विद्युत् निर्यात थप सहज र प्रभावकारी बन्नेछ।
समग्रमा, बंगलादेशतर्फको यो सुरुवातले नेपाललाई दक्षिण एसियाको ऊर्जा केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना बढाएको छ। जलस्रोतको अपार सम्भावना रहेको नेपालका लागि आफ्ना नदीनालाको सदुपयोग गरी आर्थिक समृद्धि हासिल गर्ने यो उपयुक्त माध्यम बनेको छ। आगामी दिनहरूमा अन्तरदेशीय प्रसारण पूर्वाधारको विस्तार गर्दै थप परिमाणमा विद्युत् निर्यात गर्न सके नेपालको व्यापार घाटा न्यून गर्न ठूलो मद्दत पुग्नेछ। तसर्थ, राज्यले यो उपलब्धिलाई कायम राख्दै थप जलविद्युत् आयोजना निर्माण र प्रसारण लाइन विस्तारलाई तीव्रता दिनु अनिवार्य देखिन्छ।
Leave a Reply