बाढी प्रभावित बालबालिकालाई पठनपाठनमा फर्काउने पहल

१४ कात्तिक, काठमाडौं ।

हालै आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोका कारण अवरुद्ध बनेको बाढी प्रभावित बालबालिकाको पठनपाठनलाई पुनः निरन्तरता दिन सरकारले विशेष पहलकदमी थालेको छ। सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोशी तथा धादिङ-नुवाकोट क्षेत्रको त्रिशूली नदी आसपासका क्षेत्रमा बाढीले सडक र पुल बगाउँदा बालबालिकालाई विद्यालय पहुँचमा ठूलो समस्या उत्पन्न भएको छ। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले प्रभावित क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई सहज रूपमा विद्यालयसम्म पुग्ने वातावरण बनाउन र पठनपाठन सुचारु गर्न विभिन्न रणनीतिहरू अघि बढाएको छ।

प्राकृतिक विपत्तिका कारण सबैभन्दा बढी प्रभावित बनेका पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको सर्वाङ्गीण विकासलाई ध्यानमा राख्दै प्रारम्भिक सिकाइ कार्यक्रमहरू पुनः सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिएको छ। शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार विपद्को समयमा बालबालिकाको मानसिक र शारीरिक विकासमा नकारात्मक असर पर्न नदिन प्रारम्भिक बाल विकास (ईसिडी) केन्द्रहरूलाई प्राथमिकताका साथ पुनः सञ्चालन गर्न लागिएको हो। बाढी पहिरोका कारण घरबार गुमाएर अस्थायी शिविरमा बसोबास गरिरहेका साना बालबालिकाहरूका लागि सुरक्षित वातावरणमा सिकाइ प्रक्रिया अघि बढाउन मन्त्रालयले स्थानीय तहहरूसँग समन्वय गरिरहेको छ।

भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण सडक सञ्जाल छिन्नभिन्न हुनुका साथै झोलुङ्गे तथा पक्की पुलहरू बगेका छन्। यसले गर्दा टाढा-टाढाका गाउँबाट विद्यालय धाउने विद्यार्थीहरू जीवन जोखिममा राखेर यात्रा गर्न वा विद्यालय जानै छाड्न बाध्य भएका छन्। भौतिक पूर्वाधारको क्षतिले बालबालिकाको नियमित शिक्षामा गम्भीर अवरोध सिर्जना गरेको छ। विशेष गरी विपद्पछि निर्मित अस्थायी राहत शिविरहरूमा बसोबास गरिरहेका विद्यार्थीहरूका लागि विद्यालय पुग्न थप असहज र चुनौतीपूर्ण बनेको स्थानीय सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा शैक्षिक गतिविधि थप्प हुन नदिन सरकारले अस्थायी सिकाइ केन्द्र (टीएलसी) स्थापना गर्ने तथा वैकल्पिक आवतजावतको व्यवस्था मिलाउनेतर्फ ध्यान केन्द्रित गरेको छ। प्रभावित विद्यार्थीहरूलाई आवश्यक शैक्षिक सामग्री, पोशाक र मानसिक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने योजनासमेत बनाइएको छ। बाढीले बाटोघाटो बिगारेका स्थानहरूमा काठका अस्थायी पुल निर्माण गर्ने र जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा विद्यार्थीहरूलाई सुरक्षित रूपमा आउजाउ गराउन स्थानीय समुदायको सहयोग लिने कार्य भइरहेको छ।

विपद्को समयमा बालबालिकाको सिकाइ निरन्तरता मात्र नभई उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यको संरक्षण पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। एक्कासि आएको विपद् र बसोबासको स्थानान्तरणले साना बालबालिकामा सिर्जना गरेको त्रास कम गर्न खेलकुद तथा मनोरञ्जनात्मक सिकाइ विधि अपनाइने भएको छ। विद्यालय व्यवस्थापन समिति र स्थानीय शिक्षकहरूलाई समेत विपद्पछिको शिक्षण कला सम्बन्धी सहजीकरण गर्न निर्देशन दिइएको छ।

बाढी प्रभावित बालबालिकालाई शीघ्र पठनपाठनको मूल प्रवाहमा फर्काउन सरकारी निकाय, स्थानीय तह र गैरसरकारी संस्थाहरूबीचको एकीकृत प्रयास अपरिहार्य देखिएको छ। यातायातका साधन र पैदल मार्गको द्रुत पुनर्निर्माण गर्दै बालबालिकाको शिक्षा पाउने मौलिक हकको संरक्षण गर्नु अहिलेको मुख्य प्राथमिकता बनेको छ।