रसुवा बाढी: बेपत्ता मामा-भाञ्जाको कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि

२० भदौ, काठमाडौं ।

रसुवामा हालै आएको विनाशकारी रसुवा बाढीका कारण नदीमा बगेर बेपत्ता भएका मामा र भाञ्जा जीवितै भेटिने वा उनीहरूको शव फेला पर्ने आशा समाप्त भएपछि परिवारजनले सनातन धार्मिक परम्परा अनुसार कुशको पुतला (शव) बनाएर अन्तिम संस्कार गरेका छन्। कैलाश मानसरोवर यात्रामा गाइडका रूपमा गएका मामा सोमनाथ श्रेष्ठ र उनका भाञ्जा अनोज खड्का बाढीमा परेर बेपत्ता भएका थिए। लामो समयसम्म खोजी गर्दा पनि कुनै अत्तोपत्तो नलागेपछि पीडित परिवारले धार्मिक विधि अनुसार पशुपति आर्यघाटमा कुशको शव बनाएर दागबत्ती दिँदै अन्त्येष्टि सम्पन्न गरेका हुन्।

बिरामी आमाको उपचारका लागि आवश्यक आर्थिक जोहो गर्ने उद्देश्यले अनोज आफ्ना मामा सोमनाथसँगै मानसरोवर यात्राको टोलीमा गाइडका रूपमा सहभागी भएका थिए। यसअघि पनि मानसरोवर क्षेत्रमा पथप्रदर्शकका रूपमा काम गरिसकेका अनोजले यस पटकको यात्राबाट प्राप्त हुने पारिश्रमिकले आमाको औषधोपचारमा ठूलो सघाउ पुग्ने विश्वास लिएका थिए। तर, रसुवाको भोटेकोशी तथा आसपासका खोलामा अचानक आएको भीषण बाढीले उनीहरूको त्यो खुसी र सपना क्षणभरमै खोसेको छ।

विपत्तिको खबर पाउनासाथ नेपाल प्रहरी, स्थानीय प्रशासन र आफन्तहरूले सम्भावित सबै क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार कार्य जारी राखेका थिए। बाढीले बगाएर ल्याएको गेग्रान, ढुंगा र तीव्र बहावका कारण खोजी कार्य अत्यन्त जटिल र जोखिमपूर्ण बनेको थियो। हप्तौंसम्मको अथक प्रयासका बाबजुद दुवै जनाको शव वा कुनै अवशेष फेला नपरेपछि जीवित रहने सम्भावना शून्य रहेको निष्कर्षमा पुग्दै परिवारले सनातन हिन्दू धर्मशास्त्रको मान्यता अनुसार कुशको पुतला बनाएर काजकिरिया सुरु गरेका हुन्।

हिन्दू परम्परामा कुनै व्यक्ति प्राकृतिक वा अन्य विपत्तिमा परी बेपत्ता भएको र लामो समयसम्म भौतिक शरीर प्राप्त नभएको अवस्थामा कुशको पुतला (शव) बनाएर दाहसंस्कार गर्ने विधि रहेको छ। मामा-भाञ्जा दुवैको भौतिक शरीर नभेटिए पनि उनीहरूको आत्माको शान्तिको कामना गर्दै परिवारले उक्त परम्परागत विधि अपनाएका हुन्। यस दुःखद घटनाले परिवार मात्र नभई सिंगो गाउँ नै अहिले गहिरो शोकमा डुबेको छ।

हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा मनसुनका बेला आउने अचानकको बाढी र पहिरोले हरेक वर्ष ठूलो जनधनको क्षति पुर्याउँदै आएको छ। मानसरोवर जस्ता कठिन र जोखिमपूर्ण पदमार्गमा काम गर्ने मजदुर तथा गाइडहरूले आफ्नो ज्यानको बाजी लगाएर सेवा दिनुपर्ने बाध्यता रहेको छ। अनोज जस्ता युवाहरू पारिवारिक आर्थिक संकट सल्टाउन जोखिमपूर्ण यात्रामा निस्कन बाध्य हुनु र यस्ता दर्दनाक दुर्घटनाको शिकार हुनुले नेपालमा आन्तरिक तथा वैदेशिक जोखिमयुक्त रोजगारको यथार्थलाई पुन: उजागर गरेको छ।

यस्ता प्राकृतिक विपत्तिको पूर्वसूचना प्रणाली, जोखिम व्यवस्थापन र उद्धार संयन्त्रलाई अझ प्रभावकारी र प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्ने आवश्यकता फेरि एकपटक खट्किएको छ। बाढीमा परी ज्यान गुमाएका तथा बेपत्ता भएका व्यक्तिका परिवारलाई उचित राहत, क्षतिपूर्ति र सहयोगको व्यवस्था गर्न स्थानीय तथा केन्द्रीय सरकारसँग पीडित पक्ष र स्थानीयबासीले जोडदार माग गरेका छन्।