नेपालबाट बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात सुरु, नयाँ अध्याय

नेपालले दक्षिण एसियाली छिमेकी राष्ट्र बंगलादेशमा औपचारिक रूपमा विद्युत् निर्यात कार्य आरम्भ गरेको छ। क्षेत्रीय ऊर्जा साझेदारीको दिशामा एक ऐतिहासिक कोसेढुङ्गा मानिएको यस कदमले नेपालको ऊर्जा क्षेत्र र समग्र अर्थतन्त्रमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ। भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणको प्राविधिक स्वीकृति र सहयोगमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले भारतीय भूभाग हुँदै बंगलादेशतर्फ बिजुली पठाउन सफल भएको हो। यसअघि भारतमा मात्र सीमित रहेको नेपालको बिजुली व्यापार अब तेस्रो देशसम्म विस्तार हुनुले देशको आर्थिक समृद्धिमा दूरगामी प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका अनुसार पहिलो चरणमा नेपालले ४० मेगावाट बिजुली बंगलादेश पठाउने व्यवस्था मिलाएको छ। ढल्केबर-मुजफ्फरपुर ४०० केभी अन्तरदेशीय प्रसारण लाइनमार्फत भारतको बहरामपुर र बंगलादेशको भेरामारा जोड्ने पूर्वाधार प्रयोग गरी यो बिजुली पठाइएको हो। नेपाल र बंगलादेशबीच भएको व्यापारिक सम्झौता बमोजिम प्रतियुनिट करिब ६.४ अमेरिकी सेन्ट दर निर्धारण गरिएको छ। यस सम्झौताले आगामी दिनमा वर्षायाममा बचत हुने अतिरिक्त बिजुलीको बिक्री सुनिश्चित गर्नेछ। नेपालबाट भइरहेको यो विद्युत् निर्यात कार्यले दुवै देशका सरकार र निजी क्षेत्रलाई थप उत्साहित बनाएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

विगत केही वर्षयता नेपालमा जलविद्युत् उत्पादनमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। बर्खाको समयमा स्वदेशी खपतभन्दा बढी उत्पादन हुने बिजुली खेर जाने जोखिम उच्च रहँदै आएको थियो। यसअघि नेपालले भारतीय प्रतिस्पर्धी बजारमा बिजुली बेचेर राम्रो आम्दानी गर्दै आएको भए पनि बंगलादेशसँगको त्रिदेशीय सम्झौताले क्षेत्रीय ऊर्जा बजारलाई नयाँ उचाइ दिएको छ। बंगलादेशको तीव्र आर्थिक वृद्धि र बढ्दो ऊर्जा मागका कारण त्यहाँ नेपालको हरित ऊर्जाको ठूलो सम्भावना देखिएको छ। क्षेत्रीय तहमा विद्युत् निर्यात सम्बन्धी यो मोडल सफल भएमा निकट भविष्यमै हजारौँ मेगावाट बिजुली बंगलादेश र भारतका अन्य प्रान्तहरूमा बिक्री गर्न सकिने प्राविधिक विश्लेषण छ।

समग्रमा, छिमेकी मुलुकहरूसँगको व्यापारिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउन र व्यापार घाटा कम गर्न यो कदम अत्यन्त महत्त्वपूर्ण साबित हुनेछ। जलविद्युत् क्षेत्रमा वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्न, पूर्वाधार विकासलाई तीव्रता दिन र स्वदेशी जलस्रोतको अधिकतम उपयोग गर्न सरकारले अझ ठोस नीति ल्याउनु आवश्यक छ। यदि क्रस-बोर्डर प्रसारण लाइनहरूको क्षमता विस्तार गर्दै दीर्घकालीन रणनीति तयार गरियो भने, दिगो रूपमा हुने विद्युत् निर्यात नेपालको वैदेशिक मुद्रा आर्जनको सबैभन्दा बलियो माध्यम बन्न सक्नेछ।