पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभिर: दीर्घकालीन समाधान र अध्ययन

२७ भदौ, काठमाडौं ।

काठमाडौं। देशको राजधानीलाई तराई तथा पश्चिमी भूभागसँग जोड्ने मुख्य जीवनरेखाको रूपमा रहेको पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभिर क्षेत्रमा पुन: सिर्जित पहिरोको जोखिम र यात्रा अवरोधलाई सधैंका लागि अन्त्य गर्न एकीकृत अध्ययनको खाँचो औंल्याइएको छ। वर्षायाममा सधैं संत्रास फैलाउने र सवारी आवागमन ठप्प पार्ने सो पहिरोको स्थायी रोकथामका लागि नदीको कटान, पहाडी भूबनोट, निर्माण गरिने संरचनाको दीर्घकालीन क्षमता तथा वैकल्पिक मार्गको निर्माण लागतबारे गहन अध्ययन गरी अन्तिम निर्णय लिनुपर्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।

धादिङ जिल्लामा पर्ने कृष्णभिर दशकौंदेखि सडक यातायातका लागि ठूलो टाउको दुखाइको विषय बन्दै आएको छ। वि.सं. २०५० को दशकको अन्त्यतिर पहिरोले उग्र रूप लिँदा हप्तौंसम्म काठमाडौं उपत्यकाको सम्पर्क देशका अन्य भूभागसँग टुटेको इतिहास छ। त्यस समयमा बायो-इन्जिनियरिङ (वनस्पति प्रविधि) र आधुनिक पर्खाल प्रणालीको प्रयोग गरेर पहिरोलाई केही हदसम्म नियन्त्रणमा ल्याइएको भए तापनि, हालका वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तन, तीव्र नदी कटान र सवारी साधनको अत्यधिक चापका कारण पुन: जोखिमका सङ्केतहरू देखिन थालेका छन्।

कृष्णभिर क्षेत्रको मुख्य समस्या केवल सतही पहिरो मात्र नभई तल्लो भागमा बग्ने त्रिशूली नदीको निरन्तर कटान पनि हो। वर्षाको समयमा त्रिशूली नदीमा आउने बाढीले पहाडको फेद कटान गर्दै लैजाँदा माथिल्लो कमजोर भूभाग स्वतः खस्ने जोखिम उच्च रहन्छ। भौगोलिक दृष्टिकोणले अत्यन्त संवेदनशील मानिने यस क्षेत्रमा चट्टानको बनोट र माटोको संरचना कमजोर भएकाले सामान्य वर्षामा पनि ढुङ्गा खस्ने र सडक भासिने समस्या दोहोरिँदै आएको छ।

सडक विभाग र पूर्वाधार विज्ञहरूका अनुसार कृष्णभिरको समस्यालाई केवल टालटुले मर्मत वा मौसमी पर्खाल लगाएर हल गर्न सकिँदैन। यसका लागि इन्जिनियरिङ भूगर्भशास्त्र (इन्जिनियरिङ जियोलोजी), जलविज्ञान (हाइड्रोलोजी), र संरचनात्मक इन्जिनियरिङका विज्ञहरू सम्मिलित टोलीद्वारा बृहत् अध्ययन गराइनु आवश्यक छ। नदीको बहाव फर्काउने वा फेदमा बलियो डाइभर्सन पर्खाल निर्माण गर्ने, सडकको चौडाइ मिलाउने तथा बायो-इन्जिनियरिङलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोडेर अगाडि बढ्नुपर्ने देखिन्छ।

यसैगरी, दीर्घकालीन समाधानका लागि कृष्णभिरको विकल्पमा अन्य सम्भावित रुटहरूबारे पनि गहन अध्ययन र लागत विश्लेषण गर्न आवश्यक भइसकेको छ। कृष्णभिर खण्डमा सुरुङमार्ग (टनेल) निर्माण गर्ने वा नदीको अर्को किनारबाट नयाँ वैकल्पिक सडक विस्तार गर्ने जस्ता दीर्घकालीन उपायहरूमाथि पनि बहस सुरु भएको छ। वैकल्पिक रुटको निर्माणले प्राविधिक रूपमा जोखिम कम गर्नुका साथै संकटको समयमा मुलुकको आपूर्ति व्यवस्था ठप्प हुनबाट जोगाउन सक्छ।

पृथ्वी राजमार्ग नेपालको अर्थतन्त्र र दैनिक जनजीवनको मुख्य मेरुदण्ड भएकाले कृष्णभिरको सास्तीबाट नागरिकलाई सधैंका लागि मुक्ति दिलाउन सरकारले द्रुत गतिमा कदम चाल्नुपर्नेछ। बजेटको पर्याप्त विनियोजन, प्राविधिक स्रोत-साधनको परिचालन र दीर्घकालीन रणनीतिक योजना विना कृष्णभिरको कहर अन्त्य हुन सक्दैन। तसर्थ, सम्बन्धित निकायहरूले वर्षाको पर्खाइ नगरी सुक्खा मौसममै अध्ययन र दिगो निर्माणका काम सम्पन्न गर्न तत्काल पहलकदमी लिनु अपरिहार्य देखिएको छ।