मगर भाषा शिक्षक उत्पादनका लागि केयू र मगर संघबीच सम्झौता

२६ भदौ, काठमाडौं ।

मगर भाषा शिक्षक उत्पादन गर्ने उद्देश्यका साथ काठमाडौं विश्वविद्यालय र नेपाल मगर संघबीच एक वर्षे स्नातक (बीएड) तहको शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन सम्बन्धी औपचारिक सम्झौता सम्पन्न भएको छ। नेपालमा मातृभाषामा आधारित शिक्षण प्रक्रियालाई संस्थागत गर्ने दिशामा यो कदमलाई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। काठमाडौं विश्वविद्यालयको स्कुल अफ एजुकेसन र नेपाल मगर संघको केन्द्रीय नेतृत्वबीच भएको यस सहकार्यले मगर समुदायको भाषा, संस्कृति तथा साहित्यको संरक्षणमा दीर्घकालीन योगदान पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ।

सम्झौता अनुसार काठमाडौं विश्वविद्यालयले मगर भाषाको पठनपाठनका लागि आवश्यक उच्चस्तरीय पाठ्यक्रम विकास गर्नेछ भने नेपाल मगर संघले विद्यार्थी तथा शिक्षण सहजकर्ता चयनमा सहजीकरण गर्नेछ। नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो मातृभाषामा प्राथमिक शिक्षा प्राप्त गर्ने मौलिक हकको व्यवस्था गरेको सन्दर्भमा मगर भाषा शिक्षक उत्पादन गर्ने यो प्रयासले सरकारी शिक्षा नीतिको कार्यान्वयनमा समेत प्रत्यक्ष सहयोग पुर्‍याउनेछ।

हाल नेपालका विभिन्न स्थानीय तहहरूले मातृभाषामा पाठ्यक्रम निर्माण गरी विद्यालयहरूमा पठनपाठन सुरु गरे तापनि विषयगत रूपमा तालिमप्राप्त र दक्ष जनशक्तिको चरम अभाव रहँदै आएको छ। विशेष गरी आधारभूत तहका विद्यालयहरूमा मातृभाषा अध्यापन गराउन सक्ने शिक्षक नहुँदा स्थानीय सरकारहरूले खोजे जस्तो शिक्षण अधिगम प्रक्रिया अगाडि बढाउन सकेका थिएनन्। काठमाडौं विश्वविद्यालयले सञ्चालन गर्न लागेको यो एक वर्षे बीएड कार्यक्रमले यस क्षेत्रको शैक्षिक अभावलाई परिपूर्ति गर्दै शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धिमा ठोस योगदान दिने अपेक्षा गरिएको छ।

यस शैक्षिक कार्यक्रममा भर्ना हुने विद्यार्थीहरूलाई मगर भाषाको व्याकरण, भाषाविज्ञान, साहित्य, लिपि, शिक्षण विधि तथा आधुनिक सूचना प्रविधिको प्रयोगसम्बन्धी गहन ज्ञान दिइनेछ। सैद्धान्तिक ज्ञानका साथै व्यावहारिक शिक्षण अभ्यासलाई पनि यस पाठ्यक्रममा उच्च प्राथमिकताका साथ समावेश गरिनेछ। काठमाडौं विश्वविद्यालयका तर्फबाट शैक्षिक गुणस्तर कायम राख्न अनुभवी प्राध्यापक तथा भाषाविद्हरूको प्रत्यक्ष संलग्नता रहने जनाइएको छ।

नेपालमा मगर समुदायको जनसाङ्ख्यिक उपस्थिति उल्लेख्य रहे तापनि पछिल्लो समय आधुनिकता र बसाइँसराइका कारण युवा पुस्तामा आफ्नै मातृभाषाप्रतिको पहुँच कम हुँदै गएको अध्ययनहरूले देखाएका छन्। भाषा लोप हुने जोखिम बढेसँगै मगर संघले भाषा बचाउ अभियानलाई तीव्रता दिँदै आएको थियो। विश्वविद्यालय स्तरबाटै मगर भाषा शिक्षक उत्पादन गर्ने गरी प्राज्ञिक पाठ्यक्रम तयार हुनुले भाषा संरक्षणको अभियानलाई नयाँ उचाइ प्रदान गर्ने संघका प्रतिनिधिहरूले बताएका छन्।

यो सम्झौताले अन्य जनजाति तथा मातृभाषी समुदायका लागि पनि प्रेरणादायी नजिर स्थापित गरेको छ। नेपालका अन्य रैथाने तथा आदिवासी भाषाहरूको संरक्षणका लागि मुलुकका विश्वविद्यालयहरूसँगको साझेदारी कति प्रभावकारी हुन सक्छ भन्ने सम्भावनालाई यस कदमले उजागर गरेको छ। आगामी दिनमा नेपालका अन्य लोपोन्मुख भाषाहरूमा पनि यस्तै किसिमका उच्च शैक्षिक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न सकिने मार्गप्रशस्त भएको भाषाविद्हरूको भनाइ छ।

काठमाडौं विश्वविद्यालयले यसअघि पनि विभिन्न सामुदायिक तथा समावेशी शैक्षिक पहलहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। मगर भाषामा दक्ष जनशक्ति निर्माण गर्ने यो नयाँ पहलले विश्वविद्यालयको सामाजिक दायित्वलाई थप मजबुत बनाएको छ। सम्झौता लगत्तै आवश्यक पाठ्यक्रम स्वीकृतिको प्रक्रिया अघि बढाइने र चाँडै नै भर्ना आवेदन खुला गरी नियमित कक्षा सञ्चालन गरिने दुवै पक्षले प्रतिबद्धता जनाएका छन्।