कुशे औँसी पर्व: कुश भित्र्याउने र बुवाको मुख हेर्ने दिन

२६ भदौ, काठमाडौं ।

कुशे औँसी पर्व आज देशभर वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले धार्मिक विधिपूर्वक घरघरमा पवित्र कुश भित्र्याएर र बुवाको मुख हेरेर मनाउँदैछन्। प्रत्येक वर्ष भाद्रकृष्ण औँसीका दिन मनाइने यस पर्वमा वर्षभरि देवकार्य तथा पितृकार्यमा प्रयोग गरिने पवित्र कुश घरमा राख्ने र जीवित तथा दिवंगत पिताप्रति श्रद्धा एवं सम्मान प्रकट गर्ने परम्परा रहेको छ। राजधानी काठमाडौँलगायत देशभरका विभिन्न धार्मिक स्थलहरू र घर-घरमा बिहानैदेखि धार्मिक अनुष्ठान एवं चहलपहल सुरु भएको छ।

सनातन हिन्दू परम्पराअनुसार शास्त्रोक्त विधिपूर्वक उखेलिएको कुशलाई घरमा राख्नाले परिवारको कल्याण हुने र घर शुद्ध हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ। आजका दिन बिहानै स्नान गरी वैदिक मन्त्रोच्चारणका साथ ब्राह्मणद्वारा उखेलिएको कुश जजमानका घरमा पुर्‍याउने गरिन्छ। कुशलाई भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा समेत पूजा गर्ने गरिन्छ। यसरी भित्र्याइएको कुशलाई वर्षभरि हुने विभिन्न धार्मिक, वैदिक तथा सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा पवित्र सामग्रीका रूपमा प्रयोग गर्ने विधान छ।

यस दिनलाई बुवाको मुख हेर्ने दिन वा पितृ दिवसका रूपमा समेत विशेष महत्त्वका साथ मनाइन्छ। छोराछोरीहरूले बिहानै स्नान गरी आफ्ना जीवित बुवालाई मनपर्ने मिष्ठान्न, फलफूल तथा वस्त्र उपहार दिएर आदरपूर्वक ढोगभेट गरी आशीर्वाद लिने गर्दछन्। रोजगारी, अध्ययन वा अन्य सिलसिलामा घरबाहिर रहेका सन्तानहरू पनि यस दिन बुवाको दर्शन गर्न र आशीर्वाद लिन घर फर्कने गर्दछन्, जसले गर्दा पारिवारिक पुनर्मिलन र आत्मीयता अभिवृद्धि गर्न सहयोग पुग्दछ।

दिवंगत भइसकेका पिताको स्मरणमा आजका दिन पितृऋणबाट मुक्त हुनका लागि तर्पण, पिण्डदान तथा श्राद्ध गर्ने परम्परा रहेको छ। काठमाडौँको उत्तरपूर्वी भेगमा स्थित प्रसिद्ध धार्मिक स्थल गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर परिसरमा दिवंगत पिताको नाममा तर्पण र पिण्डदान गर्न श्रद्धालुहरूको ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्दछ। यसै कारण यस दिनलाई ‘गोकर्णे औँसी’ पनि भन्ने गरिन्छ। त्यसैगरी देशका अन्य प्रमुख नदी, त्रिवेणी र तीर्थस्थलहरूमा पनि पितृप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नेहरूको उपस्थिति उल्लेख्य रहेको छ।

धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले मात्र नभई नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा पनि आजको दिनको विशेष स्थान रहेको छ। नेपाली साहित्यका युगकवि तथा राष्ट्रिय विभूति मोतीराम भट्टको जन्मजयन्ती पनि आजैका दिन मनाइन्छ। वि.सं. १९२३ भाद्रकृष्ण औँसीकै दिन जन्मनुभएका भट्टको वि.सं. १९५३ को सोही तिथिमा निधन भएको थियो। आदिकवि भानुभक्त आचार्यको जीवनी प्रकाशमा ल्याउनुका साथै नेपाली श्रृङ्गारिक साहित्यमा अतुलनीय योगदान पुर्‍याउनुभएका भट्टको स्मरणमा देशभर विविध साहित्यिक कार्यक्रमहरू समेत आयोजना गरिन्छ।

पूर्वीय संस्कृतिमा माता, पिता र गुरुलाई देवतासरह मान्ने संस्कार रहेको छ। आधुनिक समयमा पारिवारिक व्यस्तता र जीवनशैलीमा परिवर्तन आए तापनि कुशे औँसीजस्ता पर्वहरूले आमाबाबुप्रतिको दायित्व र कर्तव्यको स्मरण गराउँदै सांस्कृतिक निरन्तरता कायम राख्न अहम् भूमिका खेलेका छन्।