वायु प्रदूषण र आत्महत्या: अध्ययनले देखायो गम्भीर जोखिम

३१ भदौ, काठमाडौं ।

सवारी साधन र जीवाश्म इन्धनबाट हुने वायु प्रदूषण र आत्महत्या बीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको तथ्य नयाँ अनुसन्धानले खुलासा गरेको छ। वातावरणमा निरन्तर बढ्दै गएको हानिकारक धुआँ र विषालु ग्यासका कारण मानिसको मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर परिरहेको र यसले आत्महत्याको जोखिम समेत उल्लेखनीय रूपमा बढाएको अध्ययनको निष्कर्ष छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार सवारी साधनबाट निस्कने सूक्ष्म कणहरू (पीएम २.५), कार्बन मोनोअक्साइड र नाइट्रोजन डाइअक्साइड जस्ता हानिकारक तत्वहरू श्वासप्रश्वासका माध्यमबाट शरीरमा प्रवेश गरी रक्तसञ्चार प्रणाली हुँदै मस्तिष्कसम्म पुग्ने गर्छन्। मस्तिष्कमा पुग्ने यी विषालु कणहरूले स्नायु प्रणालीमा सूजन (न्यूरोइन्फ्लेमेसन) उत्पन्न गराउँछन्, जसले गर्दा मानिसमा तनाव, चिन्ता र डिप्रेसन जस्ता जटिल मानसिक समस्याहरू तीव्र रूपमा वृद्धि हुने गर्छ।

विशेष गरी बाक्लो बस्ती भएका र अत्यधिक सवारी साधन चल्ने सहरी क्षेत्रहरूमा वायु प्रदूषण र आत्महत्या को दर बीच नजिकको सम्बन्ध देखिएको छ। हावाको गुणस्तर खस्कँदा मानिसको भावना नियन्त्रण गर्ने मस्तिष्कको रसायनमा असन्तुलन आउने र यसले अन्ततः आत्मघाती सोच वा कदमतिर धकेल्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्। यसअघि वायु प्रदूषणलाई केवल फोक्सो र मुटुको रोगसँग मात्र जोडेर हेरिने गरिएकोमा पछिल्ला अध्ययनहरूले यसलाई मानसिक स्वास्थ्यको ठूलो कारकका रूपमा औंल्याएका छन्।

वातावरणविद् तथा मानसिक स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार प्रदूषणको मात्रा उच्च भएका दिनहरूमा मानसिक स्वास्थ्य अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप बढ्ने र आकस्मिक सेवा लिन आउनेहरूको संख्यामा वृद्धि हुने गरेको पाइएको छ। जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक प्रयोग र नियन्त्रणहीन औद्योगिकीकरणका कारण हावामा घुलिएका विषालु रसायनहरूले सर्वसाधारणको जीवनशैली र मानसिक सन्तुलनमा दीर्घकालीन प्रतिकूल प्रभाव पारिरहेको छ।

यस नयाँ निष्कर्षले विश्वभरका नीति निर्माताहरूलाई स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग बढाउन र वायु प्रदूषण नियन्त्रणका लागि कडा कदम चाल्न थप दबाब दिएको छ। मानसिक स्वास्थ्य सुधारका लागि केवल परामर्श र औषधि मात्र पर्याप्त नभई स्वच्छ वातावरणको निर्माण पनि उत्तिकै अनिवार्य रहेको विज्ञहरूको तर्क छ। हरित प्रविधिको प्रवर्द्धन र सवारी साधनको उत्सर्जन मापदण्डमा कडाइ नगरेसम्म यस प्रकारका स्वास्थ्य जोखिमहरू निरन्तर बढ्दै जाने चेतावनी दिइएको छ।

समग्रमा, वायु प्रदूषण र आत्महत्या बीचको यो सम्बन्धले वातावरणीय मुद्दा केवल भौतिक पूर्वाधार वा अर्थतन्त्रसँग मात्र नभई मानव जीवनको अस्तित्व र मानसिक स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको स्पष्ट पारेको छ। स्वच्छ हावा पाउनु मानिसको मौलिक अधिकार भएकाले प्रदूषण नियन्त्रणका लागि तत्काल प्रभावकारी रणनीति अपनाउनु आवश्यक देखिन्छ।