नेपालले छिमेकी मुलुकहरूसँग ऊर्जा सहकार्य बढाउँदै लैजाँदा मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा जलविद्युत् विकासले मुख्य भूमिका खेल्न थालेको छ। हालैका वर्षहरूमा भारत र बंगलादेशसँग भएका विद्युत् व्यापार सम्झौताहरूले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ आयाम थपेका छन्। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार स्वदेशी खपत बढाउनुका साथै बचत भएको बिजुली छिमेकी बजारमा बिक्री गरेर वैदेशिक मुद्रा आर्जन गर्ने रणनीति सफल हुँदै गएको छ। यस प्रक्रियाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउनुका साथै जलविद्युत् विकासलाई तीव्रता दिएको छ।
चालु आर्थिक वर्षमा नेपालले सीमापार विद्युत् व्यापारमार्फत अर्बौँ रुपैयाँ आम्दानी गर्न सफल भएको छ। सुख्खा याममा केही समय बिजुली आयात गर्नुपरे पनि वर्षायाममा नेपालको उत्पादन क्षमता उच्च हुने भएकाले निकासीको परिमाण उल्लेख्य रूपमा बढेको हो। नेपालमा सञ्चालित साना तथा ठूला आयोजनाहरूबाट उत्पादित विद्युतलाई राष्ट्रिय ग्रिडमा जोड्ने काम तीव्र पारिएको छ। निजी क्षेत्र तथा वैदेशिक लगानीकर्ताहरूलाई प्रोत्साहन गर्दै जलविद्युत् विकासका नयाँ परियोजनाहरू अघि बढाइएको छ, जसले बिजुलीको पहुँच देशका दुर्गम क्षेत्रसम्म पुर्याउन मद्दत गरेको छ।
विगतका दशकहरूमा नेपालले लामो समयसम्म दैनिक १६ घण्टासम्मको लोडसेडिङको सास्ती व्यहोर्नुपरेको थियो। तर, एकीकृत गुरुयोजना, प्रसारण लाइनको निर्माण र निजी क्षेत्रको सक्रिय सहभागिताले नेपाललाई ऊर्जामा आत्मनिर्भर बनाएको हो। जलविद्युत् विकासको यो सफलता केवल उज्यालो दिने माध्यममा मात्र सीमित नभई उद्योगधन्दा, यातायात र भान्सासम्म सफा ऊर्जाको प्रयोग बढाउनेसम्म फैलिएको छ। छिमेकी राष्ट्र भारतको खुला बजारमा बिजुली बेच्ने स्वीकृति पाएपछि नेपाली ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको वातावरण अझ अनुकूल बनेको छ।
दीर्घकालीन रूपमा १० वर्षभित्र १० हजार मेगावाट बिजुली भारतलाई बेच्ने लक्ष्य पूरा गर्न पूर्वाधार निर्माणमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ। यसका लागि अन्तरदेशीय ढल्केबर-मुजफ्फरपुर जस्ता उच्च क्षमताका प्रसारण लाइनहरूको विस्तार अति आवश्यक मानिन्छ। वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्दै क्षेत्रीय ऊर्जा सुरक्षाका लागि दिगो जलविद्युत् विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो। नीतिगत स्पष्टता र लगानीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सकिएमा जलविद्युत्को माध्यमबाट नेपाल दक्षिण एशियाकै एक प्रमुख ऊर्जा केन्द्र बन्न सक्ने पक्का छ।
Leave a Reply