अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल सस्तो, नेपालमा अझै महँगो इन्धन, मूल्य नघटाएको भन्दै सरकारको आलोचना

१३ असार, काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटिसक्दा पनि नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य नघटाइएको भन्दै सरकार र नेपाल आयल निगमको आलोचना बढ्न थालेको छ। उपभोक्ताले राहतको अपेक्षा गरिरहेका बेला निगमले भने नयाँ मूल्यसूचीको प्रतीक्षा गरिरहेको बताएको छ।

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेल ले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उच्चतम ११७ अमेरिकी डलर प्रतिब्यारेलबाट घटेर करिब ६९ डलरमा झरे पनि नेपाली उपभोक्ताले अझै महँगो मूल्यमा इन्धन किन्न बाध्य भएको बताएका छन्। उनले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घट्दा त्यसको प्रत्यक्ष लाभ आम नागरिकले पाउनुपर्ने उल्लेख गर्दै सरकार र निगमले पारदर्शी रूपमा मूल्य समायोजन नगरेको आरोप लगाए।

पौडेलका अनुसार नेपाल आयल निगमले सधैं “नेपालले कच्चा तेल होइन, प्रशोधित तेल किन्ने भएकाले मूल्य तुरुन्त घट्दैन” भन्ने तर्क गर्दै आएको छ। तर, कच्चा तेलको मूल्य ठूलो परिमाणमा घट्दा प्रशोधित तेलको लागत पनि स्वाभाविक रूपमा घट्ने भएकाले लामो समयसम्म मूल्य नघटाउनु उचित नहुने उनको भनाइ छ। उनले निगमको स्वचालित मूल्य प्रणालीमाथि पनि प्रश्न उठाएका छन्। उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा तत्कालै इन्धन महँगो बनाइने तर घट्दा विभिन्न प्राविधिक कारण देखाएर ढिलाइ गरिनु दोहोरो मापदण्ड हो।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निरन्तर घट्दै तेलको मूल्य

विश्व बजारमा मध्यपूर्वको तनाव कम हुँदै गएपछि कच्चा तेलको मूल्य लगातार ओरालो लागेको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार:

• ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ७२ देखि ७३ डलर प्रतिब्यारेल पुगेको छ।
• डब्लुटीआई (WTI) कच्चा तेलको मूल्य ६९ देखि ७० डलर प्रतिब्यारेल आसपास कारोबार भइरहेको छ।

विशेषगरी होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने तेल ढुवानी पुनः सहज बनेपछि आपूर्ति सुधारिएको र त्यसकै प्रभावले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य घटेको विश्लेषण गरिएको छ।

आयल निगमको भनाइ

नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोज ठाकुर ले भारतको इन्डियन आयल कर्पोरेसन (IOC) बाट नयाँ मूल्यसूची प्राप्त भएपछि मात्रै नेपालमा मूल्य समायोजन गर्ने प्रक्रिया अघि बढ्ने बताए।

उनका अनुसार:

• पेट्रोल र डिजेलको नयाँ मूल्य महिनामा दुई पटक आउने गर्छ।
• हवाई इन्धन र एलपी ग्यासको मूल्य भने महिनामा एक पटक मात्र प्राप्त हुन्छ।

नयाँ मूल्य प्राप्त भएपछि सञ्चालक समितिले निर्णय गरेर आवश्यक परे उपभोक्ता मूल्य समायोजन गरिने उनको भनाइ छ।

विगतको अभ्यासमाथि प्रश्न

निगमको अहिलेको तर्कमाथि पनि प्रश्न उठेको छ। गत चैत महिनामा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा निगमले छोटो अवधिमै पटकपटक इन्धनको मूल्य बढाएको थियो। एक महिनाभित्रै पाँच पटकसम्म मूल्य समायोजन गरिएको थियो।

त्यस अवधिमा:

• पेट्रोल प्रतिलिटर १५७ रुपैयाँबाट २१९ रुपैयाँ पुगेको थियो।
• डिजेल १४२ रुपैयाँबाट २३७ रुपैयाँ पुगेको थियो।
• एलपी ग्यासको मूल्य पनि उल्लेख्य रूपमा बढाइएको थियो।

तर अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटिरहे पनि नेपालमा भने मूल्य यथावत् रहेको भन्दै उपभोक्ताले असन्तुष्टि जनाइरहेका छन्।

निगमको अर्को तर्क

प्रवक्ता ठाकुरका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल सस्तो भए पनि प्रशोधित तेलको मूल्य, रिफाइनरी मार्जिन तथा विगतको आर्थिक भारका कारण तत्काल ठूलो राहत दिन कठिन भएको हो। उनले विगतमा मूल्य नियन्त्रण गर्न मूल्य स्थिरीकरण कोष र निगमको सञ्चित मुनाफाबाट करिब ३६ अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको जानकारी दिए। उनका अनुसार हाल:

• पेट्रोल र डिजेलमा सामान्य नाफा भए पनि,
• एलपी ग्यासमा अझै प्रति सिलिन्डर करिब १,१७४ रुपैयाँ घाटा रहेको छ।

उपभोक्ता अधिकारकर्मीको प्रतिक्रिया

उपभोक्ता हित संरक्षण मञ्चका महासचिव विष्णुप्रसाद तिमल्सिना ले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घट्दा पनि नेपालमा राहत नदिनुलाई सरकारको असफलता भएको बताएका छन्। उनका अनुसार इन्धन महँगो हुँदा यातायात, ढुवानी, निर्माण सामग्रीदेखि दैनिक उपभोग्य वस्तुसम्मको मूल्य बढ्ने भएकाले यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारणको जीवनमा परेको छ। उनले सरकारले पारदर्शी रूपमा स्वचालित मूल्य प्रणाली लागू गरी अन्तर्राष्ट्रिय बजारअनुसार उपभोक्तालाई समयमै राहत दिनुपर्ने माग गरेका छन्।

यो पनि पढ्नुहोस: हुरीबाट शुक्लाफाँटका ८० परिवार प्रभावित, ६० घर र २० गोठमा क्षति, तीन वर्षदेखि कोमामा रहेकी थाइल्याण्डकी राजकुमारी बजरकितियाभाको निधन, केन्द्रले कर्णालीमा अनुदान बढायो, प्रमुख चुनौती कार्यान्वयन, अमेरिका पठाउने बहानामा ३८ लाख ठगी गर्ने महिला पक्राउ, फ्लाई दुबईलाई पोखरा–दुबई सिधा उडान अनुमति, पर्यटन व्यवसायी उत्साहित,  इरानले अमेरिकी अपाचे हेलिकोप्टर खसाल्यो, अमेरिकाद्वारा केशम टापुमा प्रतिआक्रमण, बीवाईडी प्रकरणमा एमालेको घोटाला आरोप, अर्थमन्त्रीमाथि राजद्रोहको मुद्दा चलाउन राप्रपाको माग, न्यून चापीय वायुको प्रभाव कायम, आज विभिन्न क्षेत्रमा वर्षाको सम्भावना, रविले बोलाएको सर्वदलीय बैठकमा गगन थापा सहभागी नहुने भएका छन्, पोखरा बसपार्कका स्थानीयले आफैं हटाउन थाले घर–टहरा,  भारतीय विदेशमन्त्रीसँग परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले भने– नेपाल सरकारसँग कुनै पुरानो बोझ छैन,  पर्यटन प्रवर्धन र आगन्तुकहरुको लागि Tarevir.com को सुरुवात